Lezingen

Hier vindt u de agenda van lezingen die dit seizoen worden georganiseerd door EOL, en enkele door het NKV. U kunt de lezingen ook per afdeling bekijken.

AmsterdamApeldoorn | Den Bosch | Dordrecht | EindhovenHaarlem
Leiden 
Rotterdam | Twente | Zutphen/Deventer | Zwolle/Kampen

sep
25
ma
Hadrianus, keizer met twee gezichten @ Enschede
sep 25 @ 19:30

Dr. Victor Hunink  

De Romeinse keizer Hadrianus staat te boek als een ‘goede’ keizer, maar het beeld dat de antieke bronnen van hem geven is minder eenduidig. Hij regeerde bijna 21 jaar en stierf op 62-jarige leeftijd aan een hartfalen. Zijn openbare optreden wordt geprezen, maar zijn gedrag in de privésfeer riep ook twijfels en vragen op. Hij liet naar Griekse gewoonte zijn baard staan, waarmee hij brak met de Romeinse mode van eeuwen. Op zijn reizen vergezelde zijn geliefde Antinoüs hem: een Griekse jongen van buitengewone schoonheid, die hij na diens dood zelfs tot god verklaarde. Hadrianus is door latere schrijvers vaak verguisd vanwege zijn (homoseksuele) relatie met Antinoüs. Zijn huwelijk met Vibia Sabina was slecht. In de lezing bekijken we deze tweespalt. Aan het slot gaat speciale aandacht uit naar de vier bewaard gebleven gedichtjes van zijn hand, waaronder het befaamde ‘Animula vagula blandula’. Hij schreef dit beroemde gedicht van slechts 19 woorden enkele maanden voor zijn dood.

sep
26
di
Jacht in het oude Egypte @ Apeldoorn
sep 26 @ 19:45

Dr. René van Walsem
(Egyptoloog, Universiteit Leiden)

Vooral uit het Oude Rijk zijn er jachtvoorstellingen uit konings- en privégraven bekend. Na de 18de Dynastie verdwijnt het motief om nog een keer in de ‘dodentempel’ van Ramses III op te duiken. Aan de hand van afbeeldingen zal geïnventariseerd worden wat er zoal is afgebeeld, zal gepoogd worden het belang van dit thema in de afbeeldingsprogramma’s vast te stellen, o.a. via statistische data, en zal de distributie c.q. de oriëntatie nader worden geanalyseerd. Een en ander zal dieper inzicht opleveren welke interpretatieniveaus er zijn voor een cultuurhistorische inbedding van deze boeiende voorstellingen.

Palaiphatos: Een Griekse mytholoog (NKV) @ Amsterdam
sep 26 @ 20:00

Dr. Hugo Koning, docent GLTC aan de Universiteit Leiden; tevens docent Klassieke Talen aan het Stanislascollege te Delft

De relatie tussen de Grieken en hun mythen was behoorlijk complex. De meeste Grieken voelden zich toch wel ongemakkelijk bij bepaalde elementen in hun mythologie: incestueuze relaties tussen goden, vreemde gedaanteveranderingen, interne inconsistenties, chronologische moeilijkheden, morele onvolkomenheden, allerhande absurditeiten, en biologische en natuurkundige onmogelijkheden waren maar een paar van die problemen. Al vroeg bedachten ze daarom verschillende strategieën om die problemen te omzeilen. De meest succesvolle en invloedrijke was die van de allegorie, die korte metten kon maken met alles wat ongerijmd was. Een geheel andere strategie was die van de rationalisten: zij probeerden een historische kern te vinden in de mythe om die zo op de een of andere manier te behouden. Bestaande verhalen worden door hen afgekeurd, en vervolgens krijgen we te horen wat er echt gebeurd is. De bekendste rationalist was een leerling van Aristoteles die Palaiphatos heette. In deze lezing staan we stil bij zijn werk en zijn manier om Griekse mythen te duiden.

sep
27
wo
Het oude Egypte en Europa vanaf de Renaissance tot in de 19de eeuw @ Den Bosch
sep 27 @ 20:00

E.L.A. Cornelisse MA (Eva) – Egyptoloog en historicus

Reeds in de tijd van de Grieken en de Romeinen bestond er belangstelling voor de Egyptische beschaving: Homerus’ ‘honderd-poortig Thebe’ is welhaast spreekwoordelijk geworden. Vanaf de Renaissance ontstond langzaamaan een steeds bredere interesse in het oude Egypte met zijn bijzondere monumenten, kunstvoorwerpen en schrift. Een groeiend aantal Europese reizigers bezocht het land en deed hiervan verslag. Wat echter begon met avonturiers en toeristen leidde via verzamelaars en handelaars uiteindelijk tot serieus onderzoek en het ontstaan van Egyptische collecties in diverse Europese musea. Kunnen we al spreken van Egyptologie als wetenschap? Aan de hand van een aantal bekende en minder bekende namen uit de beginjaren van de Egyptologie wordt een inkijkje gegeven in de periode waarin de grondslagen van het vak gelegd zijn: het oude Egypte en Europa vanaf de Renaissance tot in de 19de eeuw.

sep
29
vr
De Cimbri en Teutones: Constructie en herinnering van een collectief trauma (NKV) @ Dordrecht
sep 29 @ 20:00

Drs. Bernt Kerremans

“Voetbal is een spel voor 22 mensen die achter een bal aanrennen, en één scheidsrechter die een hoop fouten maakt, en op het eind winnen de Duitsers.”

Deze woorden werden ooit gesproken door Gary Lineker, oud profvoetballer en thans BBC-presentator. En toegegeven, vaak als Engelsen tegen Duitse ploegen spelen gaat het mis. Engelsen lijken haast wel een trauma met zich mee te dragen dat hen verlamt iedere keer als ze het tegen Duitsers moeten opnemen.

Ook de Romeinen hadden zo’n angstgegner die hen regelmatig nederlagen toebracht: de Germanen. De Romeinse geschiedschrijver Sallustius schreef ooit dat de hele wereld zou buigen voor de Romeinse dapperheid, maar “als het om strijd tegen de Galliërs ging was het puur een kwestie van overleven, niet van roem en eer.” Sallustius bedoelde met deze Galliërs de Cimbri en Teutones, twee Germaanse stammen die Rome aan het eind van de eerste eeuw v.C. maar liefst vijf maal op het slagveld in het stof hadden doen bijten. Het was uiteindelijk de beroemde generaal Caius Marius die het barbaarse gevaar wist te bezweren, maar de Furor Teutonicus, de Teutoonse razernij, was een thema dat tot in de late oudheid bleef rondspoken in het Romeinse collectieve geheugen. In het antieke bronnenmateriaal vinden we zelfs reflecties van een collectief trauma.

In deze lezing, die is ingebed in recente inzichten met betrekking tot collective memory en collective trauma, zal worden ingegaan op de vraag of de Cimbri en Teutones werkelijk zulke machtige en gevreesde tegenstanders waren en of zij het inderdaad op Italië en Rome hadden voorzien – zoals sommige antieke schrijvers beweren. Het antwoord hierop ligt besloten in de manier waarop in de Romeinse samenleving collectieve herinneringen werden geconstrueerd en de manier waarop dit proces lijkt te zijn gemanipuleerd door Romeinse generaals met een dubbele agenda – C. Marius en Q. Lutatius Catulus. Het is een eyeopener voor de tijd waarin wij zelf leven, waarin politici en anderen steeds gemakkelijker en ongenuanceerder met het verleden aan de haal gaan.

okt
5
do
De vroeg-dynastische ‘jaar-labeltjes’: De oudste ‘geschiedschrijving’ over Egypte? @ Zutphen
okt 5 @ 19:30

Dr. J.M.F. Fritschy (Wantje) – gepensioneerd hoofddocent Economische en Sociale Geschiedenis en bijzonder hoogleraar Geschiedenis Overheidsfinanciën, Vrije Universiteit Amsterdam

Tot de fascinerendste vondsten uit de beroemde koningsgraven in Abydos van de koningen van Egypte’s Eerste Dynastie behoren kleine rechthoekige houten en ivoren labeltjes. Deze zijn vastgebonden geweest aan vaten met kostbare olie, die als grafgiften aan deze koningen waren meegegeven. Er zijn zowel tekstfragmenten in de vorm van vroeg-dynastische hieroglyfen op te vinden, als ‘gebeurtenissen’ op afgebeeld. Hadden deze labeltjes alleen een administratief doel, namelijk om duidelijk te maken in welk jaar de olie in het vat geproduceerd was? Of getuigen ze van wat gezien zou kunnen worden als de oudste poging tot geschiedschrijving in Egypte? Op de beroemde ‘Annalen-steen’ die waarschijnlijk uit de Vijfde Dynastie dateert, en waarvan het belangrijkste fragment zich in Palermo bevindt, is per jaar geordende informatie over Egypte’s oudste koningen te vinden. In deze lezing worden beide bronnen met elkaar vergeleken en wordt – mede op basis van de nieuwste literatuur over deze fascinerende periode – geprobeerd om tot een antwoord op deze vraag te komen.

okt
11
wo
Ahmose- Nefertari, de ‘zwarte madonna’ van de Thebaanse westoever @ Rotterdam
okt 11 @ 20:00

Drs. C. van Zoest, Egyptoloog, Universiteit Leiden

Koningin Ahmose-Nefertari leefde aan het begin van het Nieuwe Rijk. Na haar dood werd zij eeuwenlang vereerd als een godin. Vele schilderingen in graven op de westoever van Luxor, en votief stèles uit hetzelfde gebied, tonen privépersonen die bidden tot de vergoddelijkte koningin met haar karakteristieke zwarte huid.

Samen met haar zoon farao Amenhotep I genoot zij bijzondere verering in het kunstenaarsdorp Deir el-Medina. Wat weten we over haar cultus, en waarom was zij zo bijzonder?

okt
12
do
Ahmose-Nefertari: De ‘zwarte madonna’ van de Thebaanse westoever @ Eindhoven
okt 12 @ 20:00

Drs. C. van Zoest (Egyptoloog)

Koningin Ahmose-Nefertari leefde aan het begin van het Nieuwe Rijk. Na haar dood werd zij eeuwenlang vereerd als een godin. Vele schilderingen in graven op de westoever van Luxor, en votiefstèles uit hetzelfde gebied, tonen privépersonen die bidden tot de vergoddelijkte koningin met haar karakteristieke zwarte huid. Samen met haar zoon farao Amenhotep I genoot zij bijzondere verering in het kunstenaarsdorp Deir el-Medina. Wat weten we over haar cultus, en waarom was zij zo bijzonder?

okt
17
di
‘Waar een wiel is, is een weg’: De ontwikkeling van het wegen- en stratennet in Mesopotamië @ Zwolle
okt 17 @ 20:00

Dr. C.R. van Tilburg (Cornelis) – wetenschappelijk onderzoeker Griekse en Latijnse Talen en Culturen, Universiteit Leiden, Faculteit Geesteswetenschappen

Sinds de uitvinding van het wiel – volgens de algemene opvattingen rond 4000 v.Chr. uitgevonden door de Soemeriërs – hebben reizigers en vervoerders de behoefte gehad aan gebaande en zo mogelijk verharde wegen. De alleroudste sporen die lijken te wijzen op een verharde weg dateren mogelijk zelfs nog van vóór 4000. In Oeroek, vanaf ± 3500 v.Chr. een stad van enige omvang, speelde het wiel een rol in een stedelijke economie en vanaf ± 2500 v.Chr. worden wegen en straten gemeengoed in steden als Oer I en Babylon; in Oer I waren al mensen actief die wegen onderhielden. Welke mijlpalen werden vervolgens genomen om uiteindelijk te komen tot de Koninklijke Weg van Perzië, met zijn lengte van 2500 kilometer op dat moment de langste weg ter wereld?

Wie was Montuemhet? @ Bloemendaal
okt 17 @ 20:00

Dr. J.M.F. Fritschy

Montuemhet, ‘vierde priester van Amon en burgemeester van Thebe’ in de eerste decennia van de 7e eeuw voor Christus, is vooral bekend van twee beroemde beelden, die in veel kunstgeschiedenis-boeken over het oude Egypte te vinden zijn. Hij leefde tijdens twee beroemde farao’s: koning Taharqa uit de 25e ‘Koesjitische’ Dynastie, die de eenheid van het oude Egypte herstelde, en de door Assyrië in het zadel geholpen Psamtik I van de 26e ‘Saïtische’ Dynastie, de laatste bloeiperiode van het oude Egypte. Hij maakte als burgemeester dus tevens de verwoesting van Thebe door de Assyriërs in de tussenliggende periode mee.

Ondanks de allure van zijn beelden, was hij volgens zijn biograaf Leclant (1961) een man van niet meer dan lokale betekenis. Maar hoe is dat te rijmen met bijvoorbeeld het reusachtige graf dat hij voor zichzelf kon laten bouwen, vlakbij de tempel van koningin Hatsjepsoet in Thebe? Zou een andere benadering van de vele door Leclant benutte bronnen die over Montuemhet bewaard zijn gebleven, in combinatie met de huidige stand van onze kennis over deze periode, niet tot een andere conclusie moeten leiden?

okt
21
za
Jeruzalem: Van Eden tot heden (Twaalfde Zenobiacongres) @ Amsterdam
okt 21 hele dag

U kunt zich vanaf nu aanmelden voor het Twaalfde Zenobiacongres, Jeruzalem: Van Eden tot heden, op 21 oktober in de Aula van de Universiteit van Amsterdam. Tot 1 oktober geldt de gebruikelijke vroegboekkorting. Hieronder vindt u informatie over de sprekers en hun onderwerpen, en over de tarieven. U kunt zich hier aanmelden.

Sprekers en onderwerpen

  • Prof. dr. Steve Mason (RUG) (keynote; Engels) – Jeruzalem in de Romeinse periode
  • Dr. Willem Flinterman (zelfstandig onderzoeker) – Jeruzalem door de jaren heen
  • Prof. dr. Irene Zwiep (UvA) – Het bijbelse Jeruzalem
  • Prof. dr. Jürgen Zangenberg (UL) – Het Jeruzalem van Koning Herodes
  • Dr. Frans Camphuijsen (UvA) – Jeruzalem tijdens de Kruistochten
  • Dr. Marianne Ritsema van Eck (Sangalli Institute) – Franciscaanse ‘Jeruzalems’ in Italië
  • Prof. dr. Petra Sijpesteijn (UL) – Politiek en archeologie in het huidige Jeruzalem

Tarieven (tot 1 oktober)

Regulier: € 42,50
Leden APM, EOL, NKV: € 37,50
Donateurs: € 32,50
Studenten tot 26 jaar: € 10,-

Aanmelden kan hier.

okt
25
wo
De Cimbri en Teutones – constructie en herinnering van een collectief trauma (NKV i.s.m. EOL) @ Den Bosch
okt 25 @ 20:00

Drs. B. Kerremans

De Romeinse geschiedschrijver Sallustius schreef ooit dat de hele wereld zou buigen voor de Romeinse dapperheid, maar als het om strijd tegen de Cimbri en Teutones ging was het puur een kwestie van overleven, niet van roem en eer. Zij lieten Rome aan het eind van de eerste eeuw v.C. maar liefst vijf maal op het slagveld in het stof bijten. De Furor Teutonicus was een thema dat tot in de late oudheid bleef rondspoken in het Romeinse collectieve geheugen.

okt
27
vr
Van diverse pluimage: Vogels in moerrasscenes in Ouderijks privégraven @ Dordrecht
okt 27 @ 20:00

E.L.A. Cornelisse MA (Eva) – Egyptoloog

Schermafbeelding 2014-07-02 om 11.47.07De reliëfs in Ouderijks mastaba’s staan bekend om hun bijzonder realistische afbeeldingen. Dit geldt zeker ook voor de vogels die afgebeeld zijn op de achtergrond van de zgn. moerasscènes, waarbij de grafeigenaar te zien is tegen een achtergrond van papyrus, staand in een bootje, tijdens verschillende activiteiten zoals het maken van een pleziertochtje of het jagen op vissen, vogels of nijlpaarden. De vogels in het papyrusmoeras zijn dikwijls prachtig gedetailleerd en bijzonder levensecht afgebeeld. Met behulp van het computerprogramma MastaBase heb ik een selectie gemaakt van de 77 scènes in 58 graven waarin zich mogelijk vogels zouden kunnen bevinden, in Giza en Saqqara. Het uitgangspunt van mijn onderzoek is de grote moerasscène in het graf van Ti, waarin maar liefst 24 verschillende soorten vogels zijn afgebeeld. In samenwerking met van een ornitho-Egyptoloog heb ik alle vogels in dit graf opnieuw geïdentificeerd en als basis gebruikt voor het onderzoeken van de andere scènes. Het maken van een iconografische analyse van de scènes heeft een aantal interessante resultaten opgeleverd, niet alleen een toegenomen inzicht in de patronen en ontwikkeling van de scènes, maar ook een aantal vogelsoorten dat mogelijk voor het eerst is aangetroffen.

okt
30
ma
Kunst & Kitsch @ Leiden
okt 30 @ 20:00

Dr. Lara Weiss (Conservator Rijksmuseum van Oudheden)

Nog altijd doet het oude Egypte ons versteld staan vanwege de mooie kunstvoorwerpen die er duizenden jaren geleden werden gemaakt. Blijkbaar appelleren ze aan een soort tijdloos gevoel voor schoonheid en esthetiek. De oude en waardevolle voorwerpen zijn daarom in trek bij vele verzamelaars, of het nou om echte antiquiteiten gaat of om replica’s. De lezing Kunst & kitsch geeft u inzicht in het herkennen van authentieke Egyptische kunst en vertelt over de kunsthandel en de bijbehorende ethische overwegingen.

okt
31
di
Joodse magie in de Late Oudheid @ Enschede
okt 31 @ 19:30

Dr. Margaretha Folmer

In deze lezing worden joodse magische teksten uit de Late Oudheid nader bekeken. In verreweg de meeste gevallen gaat het om voorbeelden van defensieve magie. Men denke dan vooral aan amuletten en zogenaamde toverschalen. Daarnaast zijn er ook gevallen bekend van agressieve magische teksten, bedoeld om een rivaal of tegenstander uit te schakelen. In de lezing zal in het bijzonder aandacht worden besteed aan een uniek en tot dusverre ongepubliceerd voorbeeld van agressieve magie.

nov
7
di
Georganiseerde armenzorg in de oudheid: pagaan, joods, christelijk (NKV) @ Eindhoven
nov 7 @ 20:00

Prof. P. W. van der Horst, Emeritus professor Exegese Nieuwe Testament en de Joodse en Hellenistische wereld van het vroege christendom

In deze lezing wordt het fenomeen armenzorg, in de zin van door de gemeenschap georganiseerde ondersteuning van behoeftigen, bekeken in verschillende contexten. De overeenkomsten, maar vooral de grote verschillen in dit opzicht, tussen de pagane Grieks-Romeinse wereld enerzijds en de joodse en christelijke anderzijds zullen worden belicht, alsmede de achtergrond van die verschillen.

nov
14
di
De Hurrieten: Van bijwoners tot machtig volk @ Bloemendaal
nov 14 @ 20:00

Prof. Dr. W. van Soldt

De Hurrieten waren een volk in Noord-Mesopotamië waarvan de herkomst niet duidelijk is. Zij arriveerden aan het eind van het 3de millennium v.Chr. en leefden vooral in stadstaatjes. Het is pas rond 1600 v.Chr. dat zij onder leiding van koningen met Indo-Arische namen uitgroeiden tot het grote Noord-Mesopotamische rijk Mittani, dat zijn invloed liet gelden van het oosten van de Tigris tot de Middellandse Zee in het westen. Dit rijk was lange tijd een geduchte tegenstander van de grootmacht Egypte. Tijdens de Amarna-periode (14de eeuw) is het rijk te gronde gegaan en daarna worden er nog maar weinig sporen van de Hurrieten gevonden. In de lezing zal op hun geschiedenis, cultuur en taal worden ingegaan.

nov
15
wo
De Trojaanse oorlog, de Oresteia en het Arabisch volksepos van Al-Zir @ Rotterdam
nov 15 @ 20:00

Dr. J.K. Westeijn, Arabist, Amsterdam/Leiden

Moderne Arabische denkers hebben al een aantal keer gewezen op opvallende overeenkomsten tussen het verhaal van de Trojaanse oorlog, Aeschylus’ Oresteia en een vrij onbekend Arabisch volksepos, het verhaal van Al-Zir. Hun ideeën zijn tot nu toe afgedaan als vergezocht en als een typisch voorbeeld van ‘parallellomanie’.

Zijn er harde criteria en onderscheid te maken tussen zwakke en sterke overeenkomsten? Hoe verklaar je de mogelijke parallellen tussen Grieks-Romeinse en Arabische literatuur? Spreker betoogt dat de vergelijking van meesterwerken uit de Klassieke Oudheid met het volksepos van Al-Zir nieuw licht werpt op een aantal hevig bediscussieerde details uit de Oresteia.

nov
16
do
Nomadisme of pastoralisme in het Oude Nabije Oosten? @ Zutphen
nov 16 @ 19:45

© Oriental Institute Chicago

Dr. D.J.W. Meijer (Diederik) – gepensioneerd docent West-Aziatische Archeologie Universiteit Leiden – Faculteit Archeologie

Spreker werpt een archeologische blik op een oude discussie die berust op zijns inziens onhandig vertaalde spijkerschriftteksten. Waar weidden herders hun schapen, en aan wie behoorde dat land? En waar woonden ze?

nov
20
ma
‘Waar een wiel is, is een weg’: De ontwikkeling van het wegen- en stratennet in Mesopotamië @ Leiden
nov 20 @ 20:00

Dr. Cornelis van Tilburg (Wetenschappelijk onderzoeker Griekse en Latijnse Talen en Culturen, Universiteit Leiden)

Sinds de uitvinding van het wiel – volgens de algemene opvattingen rond 4000 v.Chr. uitgevonden door de Soemeriërs – hebben reizigers en vervoerders de behoefte gehad aan gebaande en zo mogelijk verharde wegen. De alleroudste sporen die lijken te wijzen op een verharde weg, dateren mogelijk zelfs nog van vóór 4000. In Oeroek (‘Uruk V-periode’), vanaf ± 3500 v.Chr. een stad van enige omvang, speelde het wiel een rol in een stedelijke economie en vanaf ± 2500 v.Chr. worden wegen en straten gemeengoed in steden als Oer (‘Ur I-periode) en Babylon; in Oer waren al mensen actief die wegen onderhielden. Welke mijlpalen werden vervolgens genomen om uiteindelijk te komen tot de Koninklijke Weg van Perzië, met zijn lengte van 2500 kilometer op dat moment de langste weg ter wereld?