Lezingen

Hier vindt u de agenda van lezingen die dit seizoen worden georganiseerd door EOL, en enkele door het NKV. U kunt de lezingen ook per afdeling bekijken.

Amersfoort | AmsterdamApeldoorn | Den Bosch | Den Haag | Dordrecht
Eindhoven | Groningen | Haarlem | Leiden | MaastrichtRotterdam | Twente
Zutphen/Deventer | Zwolle/Kampen

nov
24
vr
Odysseus in beeldprogramma’s (NKV) @ Dordrecht
nov 24 @ 20:00

Dr. Bouke van der Meer

Na een korte inleiding over Homerus’ Odyssee analyseert de spreker voorstellingen van Odysseus’ avonturen in de Griekse, Etruskische, Romeinse en vroeg-Christelijke kunst (ca. 700 v.C. tot ca. 400 n.C.). Welke themata waren populair, wanneer en waarom? Hadden zij een diepere betekenis? Wat is de relatie tussen voorstelling, Homerus’ tekst, beelddrager en context? Aan de orde komen voorts visuele verteltechnieken, identificaties met de held en de nieuwste inzichten in cyclische scènes (‘Homerische’ reliëfbekers, het geschilderde Odyssee fries van de Esquilijn in Rome en marmeren Tabulae Odysseacae uit tijd van keizer Augustus) en de vier marmeren beeldengroepen in Tiberius’ grot te Sperlonga.

nov
25
za
Studiemiddag Nineveh @ Leiden
nov 25 @ 13:00 – 17:00

Deze studiemiddag is volgeboekt!


Ex Oriente Lux organiseert op zaterdag 25 november 2017 een studiemiddag in het Rijksmuseum van Oudheden rond de nieuwe tentoonstelling Nineveh. Deze studiemiddag is speciaal voor leden!

Programma

13:00 – 13.45 uur: dr. Lucas Petit (RMO) – Archeologie en erfgoed van Nineveh
13:45 – 14:30 uur: prof. dr. Bert van der Spek (VU) – De teksten uit Nineveh
14:30 – 15:00 uur: pauze
15:00 – 15.45 uur: rondleiding voor groep 1 en 2 o.l.v. dr. Lucas Petit en drs. Theo Krispijn (40 personen)
15:00 – 15.31: groep 3 en 4 bekijken film uit 1930 over de opgravingen op Nineveh (ca. 31 minuten)
15.31 – 15.45: Anna de Wit vertelt aan groep 3 en 4 over de productie van de Nineveh tentoonstelling
16.00 – 16.45 uur: rondleiding voor groep 3 en 4 o.l.v. dr. Lucas Petit en drs. Theo Krispijn (40 personen)
16.00 – 16.31: groep 1 en 2 bekijken film uit 1930 over de opgravingen op Nineveh (ca. 31 minuten)
16.31 – 16.45: Anna de Wit vertelt aan groep 3 en 4 over de productie van de Nineveh tentoonstelling


De tentoonstelling Nineveh zal van 20 oktober 2017 tot 25 maart 2018 te zien zijn in het Rijksmuseum van Oudheden.

nov
28
di
Judea onder Perzen, Macedoniërs en Romeinen @ Apeldoorn
nov 28 @ 19:45

Prof.dr. R.J. van der Spek

In 538 v. Chr. (of wellicht iets later) werd Juda (Judea) een provincie van het Perzische rijk. Daarna maakte het deel uit van de rijken van Alexander de Grote, de Ptolemeeën, de Seleuciden en de Romeinen. Heel even was het zelfstandig onder het Hasmonese (Makkabese) koningshuis. In de lezing krijgt u een overzicht van het wel en wee van Juda in die tijd en we gaan wat breder in op de wijze waarop Juda zich opstelde tegenover de overheersers. In die houding zijn veel overeenkomsten te vinden met de houding van onderworpenen in latere tijden. De tijd was ook van groot belang voor het ontstaan van de Joodse identiteit.

nov
30
do
Godsdienst en oorlog in de Oudheid en nu @ Enschede
nov 30 @ 19:30

Prof.dr. R.J. van der Spek

‘Godsdienst heeft alleen maar geleid tot oorlogen. Denk maar aan Al-Qaïda, de kruistochten, de ketterverbrandingen, zelfmoordaanslagen.’ Het is een veelgehoorde bewering als het thema ‘godsdienst’ aan de orde komt tijdens de spreekwoordelijke feestjes. Er is veel dat deze bewering lijkt te staven. Al in de Oudheid onderwierpen de Assyrische koningen grote delen van West-Azië ‘op bevel van de god Aššur’; Israëls God ging voor in de strijd bij de verdrijving van Israëls vijanden; de stadsgodin van de stad Athene werd afgebeeld in volle wapenrusting; voor de Romeinen was de oorlogsgod Mars één van hun belangrijkste goden. In de Ilias worden gruwelen in de oorlog met steun van de goden in geuren en kleuren bezongen. Agathos heeft in het oude Grieks een andere gevoelswaarde dan ons woord ‘goed’. Is godsdienst de wortel van het oorlogskwaad of kan het ook een rem zijn?

dec
1
vr
De Cimbri en Teutones (NKV) @ Den Haag
dec 1 @ 20:00

De Romeinse geschiedschrijver Sallustius schreef ooit dat de hele wereld zou buigen voor de Romeinse dapperheid, maar “als het om strijd tegen Galliërs ging was het puur een kwestie van overleven, niet van roem en eer.” Met deze Galliërs bedoelde Sallustius de Cimbri en Teutones: twee Germaanse stammen die Rome aan het begin van de eerste eeuw v. Chr. maar liefst vijf maal op het slagveld in het stof hadden doen bijten. Het was uiteindelijk de beroemde generaal Caius Marius die het barbaarse gevaar wist te bezweren. Maar de Furor Teutonicus, de Teutoonse razernij, was een thema dat tot in de late oudheid bleef rondspoken in het Romeinse collectieve geheugen. In het antieke bronnenmateriaal vinden we zelfs reflecties van een collectief trauma.

In deze lezing die is ingebed in recente inzichten met betrekking tot collective memory en collective trauma, zal worden ingegaan op de vraag of de Cimbri en Teutones werkelijk zulke machtige en gevreesde tegenstanders waren en of zij het inderdaad op Italië en Rome hadden voorzien – zoals sommige antieke schrijvers beweren. Het antwoord hierop ligt besloten in de manier waarop in de Romeinse samenleving collectieve herinneringen werden geconstrueerd en de manier waarop dit proces lijkt te zijn gemanipuleerd door Romeinse generaals met een dubbele agenda – C. Marius en Q. Lutatius Catulus. Dit is een eye-opener voor de tijd waarin wij zelf leven, waarin politici en anderen steeds gemakkelijker en ongenuanceerder met het verleden aan de haal gaan.

Drs. Bernt Kerremans is historicus, promovendus Oude Geschiedenis aan de Radboud Universiteit Nijmegen, en docent geschiedenis aan het Mgr. Frenckencollege Oosterhout.

dec
7
do
Het slachtblok bij de tempelpoort @ Den Haag
dec 7 @ 20:00

Dr. J. van Dijk (voormalig Universitair Docent Egyptologie RUG)

Verschillende Egyptische en klassieke bronnen maken melding van het offeren van mensen aan de zonnegod of aan een godin bij de poort van de hemel of het paleis, en bij verscheidene tempels uit de Late Periode bevinden zich grote stenen altaren dichtbij de poort. Werden hierop daadwerkelijk mensen geofferd? En zo ja, was dat dan een ritueel dat deel uitmaakte van de reguliere tempelcultus of is hier slechts sprake van gerechtelijke executie van criminelen? Of sluit het een het ander niet uit?

dec
12
di
Odysseus, een andere held @ Enschede
dec 12 @ 19:30

Dr. Hugo Koning

Het verhaal van Homerus over de meest interessante held uit de wereldgeschiedenis. Odysseus is een dief, leugenaar, bedrieger en opportunist, maar toch wordt hij ook al drie millennia bewonderd als de dappere en scherpzinnige krijger die de meest uitdagende gevaren trotseert om thuis te komen bij zijn geliefde vrouw. Hij is de dappere strijder in de Ilias, de bedenker van het paard van Troje, degene die de Sirenen trotseert en een meesterlijke boogschutter. Maar uit zijn karakter blijkt dat de held niet alleen onbetrouwbaar is, maar ook wraakzuchtig en oncollegiaal. In de wereld van Homerus zijn goed en kwaad niet absoluut. Wat is Odysseus nu precies voor held? In deze lezing gaan we zien hoe deze vraag zoal is te beantwoorden, en proberen we ook zelf een antwoord te vinden.

Waar komen de Indo-Europeërs vandaan? Archeologie en taalkunde op ramkoers @ Eindhoven
dec 12 @ 20:00

Dr. D.J.W. Meijer, Gepensioneerd docent West-Aziatische Archeologie Universiteit Leiden – Faculteit Archeologie

Sinds jaar en dag wordt de archeologie ingeschakeld om de Indo-Europeërs van een geografische oorsprong te voorzien. De voors en tegens van die exercitie worden hier besproken.

dec
14
do
De god, de dood en het leven. Observaties over het Mithraïsme in het Romeinse Rijk (NKV) @ Leiden
dec 14 @ 20:00

Prof. Dr. Jürgen Zangenberg (Hoogleraar Nieuwe Testament en Vroegchristelijke literatuur (Faculteit Geesteswetenschappen) en archeologie (Faculteit Archeologie), Universiteit Leiden)

Spreker zal ingaan op wat we over Mithras-vereerders op de basis van de archeologische vondsten kunnen weten. Hoe werd Mithras vereerd en met welke rituelen? Tevens wordt de vraag gesteld of dit allemaal ook iets met het christendom te maken had.

Ersilia Caetani-Lovatelli en het Rome van het Fin de siècle (NKV en Dante Alighieri) @ Amsterdam
dec 14 @ 20:15

De Italiaanse hoofdstad bezongen, de Eeuwige Stad beklaagd

Dr. Floris Meens, docent Cultuurgeschiedenis aan de Radboud Universiteit Nijmegen

dec
16
za
Crossroads: Reizen door de Middeleeuwen @ Amsterdam
dec 16 @ 13:30 – 16:45

EOL-Amsterdam-evenement naar aanleiding van de tentoonstelling Crossroads: Reizen door de Middeleeuwen in het Allard Pierson Museum.

Aanmelden voor dit evenement is verplicht. Dit kunt u doen door vóór 13 december een e-mail te sturen naar eol.afdeling.amsterdam@gmail.com en na bevestiging 5 euro (EOL/NKV-leden en studenten) of 10 euro (niet-leden) over te maken naar het rekeningnummer van EOL Amsterdam, NL29 INGB 0688 1946 13 t.n.v. M.L. Meijer. Houdt u er rekening mee dat u daarnaast een ticket voor het museum moet kopen (museumjaarkaart is geldig).

Wees er snel bij want vol = vol!

Programma

13:30 – 14:15 uur: Prof. Bas ter Haar Romeny

Reizend tussen Mesopotamië en Egypte in de Middeleeuwen: Syrische christenen verbinden oost en west

Tenminste vanaf de zevende eeuw reizen Syrisch-orthodoxe geestelijken regelmatig heen en weer tussen Mesopotamië en Egypte. Nog tot op de dag van vandaag draagt een klooster in de Egyptische woestijn van Scetis de naam Deir al-Suryan, ‘klooster van de Syriërs’. Sporen van deze contacten zijn ook te vinden in de colofons van handschriften en in kunstvoorwerpen en wandschilderingen. Dankzij het feit dat een bibliofiele abt van genoemd klooster handschriften uit Mesopotamië verzamelde, beschikken we bovendien nu nog over een heel grote collectie zeer oude Syrische handschriften (vaak zelfs nog uit de 5e en 6e eeuw): het klimaat van de Egyptische woestijn conserveerde deze teksten, die in het land van herkomst zeker verloren zouden zijn gegaan. De lezing vertelt het verhaal van deze en andere reizigers tussen oost en west, en gaat in op de achtergrond en het belang van deze contacten.

14:15 – 15:00 uur: Dr. Tineke Rooijakkers

Egyptische mode in het eerste millennium n. Chr., tussen het Oosten en het Westen

Deze lezing bespreekt, mede aan de hand van een aantal objecten in de Crossroads tentoonstelling, buitenlandse invloeden op Egyptische mode in het eerste millennium n. Chr. Met name wordt ingegaan op Romeinse clavi, Sassanidische opgenaaide banden en Arabische ingeweven teksten (tiraz). Van import tot kopie tot slechts een stilistisch element, Egyptenaren incorporeerden deze buitenlandse modes op verschillende manieren en gaven er vaak hun eigen draai aan.

15:00 – 15:30 pauze

15:30 – 16:30 uur: mogelijkheid tot het bezoeken van de tentoonstelling en het volgen van rondleidingen door o.a. Wim Hupperetz (directeur Allard Pierson Museum)

Van 15 september 2017 tot en met 11 februari 2018 presenteert het Allard Pierson Museum de tentoonstelling CROSSROADS – Reizen door de Middeleeuwen. Deze tentoonstelling gaat over vroegmiddeleeuws Europa: een periode die vaak omschreven is als ‘the Dark Ages’ (300-1000 n. Chr.). Europa kende toen een grote culturele diversiteit en veel verschillende volkeren die in beweging waren. De tentoonstelling laat de bezoekers zien en ervaren dat hierdoor in vroegmiddeleeuws Europa veel onderlinge contacten ontstonden. CROSSROADS is een samenwerking met de CEMEC partners. De tentoonstelling is na het Allard Pierson Museum nog te zien in Athene en Bonn. Tijdens deze middag zal aandacht besteed worden aan de verschillende soorten contacten binnen het Midden-Oosten en tussen het Midden-Oosten en Europa.

jan
10
wo
Kunst & Kitsch @ Groningen
jan 10 @ 19:30

image001Dr. L. Weiss – Conservator Rijksmuseum van Oudheden

Nog altijd doet het oude Egypte ons versteld staan vanwege de mooie kunstvoorwerpen die er duizenden jaren geleden werden gemaakt. Blijkbaar appelleren ze aan een soort tijdloos gevoel voor schoonheid en esthetiek. De oude en waardevolle voorwerpen zijn daarom in trek bij vele verzamelaars, of het nou om echte antiquiteiten gaat of om replica’s. De lezing Kunst & kitsch geeft u inzicht in het herkennen van authentieke Egyptische kunst en vertelt over de kunsthandel en de bijbehorende ethische overwegingen.

jan
11
do
Maät als ethisch richtsnoer @ Maastricht
jan 11 @ 19:30

Drs. E.C. Rooker (Elsbeth) – Egyptoloog/specialist antieke godsdiensten

De Oudegyptische Maät is meer dan een godin, meer dan de ordening die bij de schepping in de wereld kwam als tegenhanger van het ongeordende. De Maät kende ook een ethische kant die de oude Egyptenaren aansprak op hun morele verplichtingen, op hun handelen voor de samenleving en de medemens. Het is vooral dit aspect dat de Maät actueel maakt voor mensen van nu. Ook Egyptenaren maakten zich zorgen over het verval van zeden, over onrechtvaardigheid en over de vraag waarom mensen niets van de geschiedenis leren. Daarbij lijkt de Maät een ethisch richtsnoer te zijn geweest en dat gold niet alleen voor de mensen, maar ook voor de goden en doden want uiteindelijk leefde iedereen van de Maät. In deze lezing wordt op basis van Oudegyptische teksten ingegaan op de ethische kant van de Maät en wat dat in het dagelijkse leven betekende. Al gauw zal blijken dat de Oudegyptische opvattingen verrassend actueel waren.

jan
16
di
Een profeet in Babylon over de ‘sterke slaande god’ in 133 v. Chr. (i.s.m. NKV) @ Overveen
jan 16 @ 20:00

Prof. Dr. R.J. van der Spek

In oktober van het jaar 133 v. Chr. trad in Babylon een schipper op die beweerde een speciale band met de goden te hebben, met name met de godin Nanaia van de stad Borsippa. ‘Ik ben een boodschapper van Nanaia!’, riep hij uit. Tot ongenoegen van de tempelautoriteiten verzamelde hij veel aanhangers. Waarschijnlijk vond deze zelfbenoemde profeet de dood. We weten dat er in deze tijd meer profeten en goddelijk geïnspireerde leiders optraden in het Middellandse Zeegebied. Op Sicilië, in Rome, in Pergamon (nu Turkije) en in Jeruzalem was sprake van revolutionaire leiders met profetische gaven, die dat vaak met de dood moesten bekopen, zoals Eunus, Tiberius Gracchus en Aristonicus.

Het optreden van deze schipper heeft ook veel overeenkomsten met het optreden van Jezus zo’n anderhalve eeuw later. Deze lezing komt grotendeels overeen met mijn afscheidscollege aan de VU (2014), waarvan de tekst te raadplegen is op mijn webpagina bij academia.edu, waar ook de relevante Babylonische spijkerschrifttekst te lezen is: “Ik ben een boodschapper van Nanaia!”. Er zal daarom langer dan gebruikelijk tijd zijn voor discussie en interpretatie van deze uiterst boeiende tekst.

jan
17
wo
Nineve @ Rotterdam
jan 17 @ 20:00

Drs. Diana de Wild, Archeologe

In oktober 2017 opent het Rijksmuseum van Oudheden een tentoonstelling over Nineve, een van de hoofdsteden van het Assyrische Rijk. De bloeiperiode van Nineve lag in de achtste en zevende eeuw v.Chr. Toen bouwden de Assyrische koningen als Assoerbanipal grote paleizen in de stad. De wanden van de paleizen waren voorzien van gekleurde reliëfs .

Op de reliëfs zijn goden en beschermgeesten van de Assyriërs te zien. De belangrijkste figuur was echter de koning. Hem zien we vechten regen zijn vijanden waarop de goden en de koning aks veldheer te zien zijn. Veel van deze reliëfs  zijn in de 19e eeuw naar westerse musea gehaald. Nineve ligt in het noorden van Irak. Helaas is het lange tijd in handen geweest van IS, zodat veel verwoestingen zijn aangericht.

jan
19
vr
Met Horatius langs de onbekende Romeinse wereld van de Via Appia @ Enschede
jan 19 @ 19:30

Drs. Rolf Smit

De Italiaanse sfeer en levenswijze komt in deze bijeenkomst ruimschoots aan bod. Een unieke (imaginaire) reis langs de oudste snelweg van Europa met fascinerende steden zoals Beneventum, tempels, grafmonumenten (o.a. de beroemde Rapolla sarcofaag en het zogenaamde graf van Cicero), opgravingen als Minturnae en natuurlijk prachtige stukken antieke Via Appia. We volgen grotendeels de reis van de dichter Horatius. Hij heeft hiervan een humoristisch verslag nagelaten, dat wij zullen gebruiken tijdens de lezing. De reis voert ons door de olijfgaarden van Apulië en het onherbergzame Lucanië naar de rijke kust van Campanië en via de kiwiplantages van Latium naar de muren van het oude Rome. Uiteraard laat Inge u proeven van de wijnen en bijzondere hapjes uit de streken waar Horatius reisde onderweg naar Brindisi.

jan
20
za
Stoïsche receptie in Nietzsches amor fati (NKV) @ Amsterdam
jan 20 @ 15:00

Dr. Hedwig Gaasterland, gepromoveerd in de receptiegeschiedenis van de Stoa, in het bijzonder in het werk van Friedrich Nietzsche

jan
26
vr
Een huis voor altijd: Romeinse begrafenisrituelen en herinneringscultuur (NKV) @ Dordrecht
jan 26 @ 20:00

Dr. Saskia Stevens

Veel meer dan vandaag, was de dood een onderdeel van het dagelijks leven van de Romeinen. De mensen werden minder oud, het sterftecijfer lag hoger en in sommige gevallen was het eervoller om zelf een einde aan je leven te maken, dan om in schande verder te gaan. In deze lezing gaat de spreekster ik in op de relatie van de Romeinen met de dood. Hoe keken ze er tegen aan? Hoe zag een Romeinse begrafenis er uit, wat voor een rituelen hadden ze en waar vonden de doden hun laatste rustplaats? Wachtte na de dood een eeuwig toeven in de Elysische velden, of een gruwelijk verblijf in de Tartarus? Hoe hielden de Romeinen de herinnering aan een dierbare overledene levend? Aan de hand van verhalen van antieke auteurs, inscripties en archeologische overblijfselen wordt een beeld geschetst van hoe de Romeinen met de dood omgingen in de late Republiek en vroege Keizertijd.

jan
31
wo
Latijn leren met je oren (NKV) @ Den Haag
jan 31 @ 20:00

Je hebt jaren braaf gezwoegd op Latijnse teksten, en dan sta je met je mond vol tanden als iemand je in alle argeloosheid vraagt: “Zeg eens iets in het Latijn”. Tja, dan mompel je iets over klassieke talen (probeert het woord “dode” te vermijden), maar voelt wel enige frustratie over dit matige eindsaldo.

Voor Casper Porton vormde deze ervaring de aanleiding om het over een heel andere boeg te gooien. Hij nam geen genoegen met het moeizame eenrichtingsverkeer en ontwikkelde een methode waarbij het Latijn weer een levende taal wordt.

Tijdens zijn interactieve workshop kunnen deelnemers ervaren hoe het is om Latijn te leren in het Latijn. De docent spreekt Latijn (in gereconstrueerde uitspraak) op een begrijpelijk niveau en gebruikt audiovisuele hulpmiddelen bij het vertellen van een Romeinse fabel. Uiteraard vertelt de spreker ook kort waarom hij kiest voor deze manier van lesgeven. Maar je krijgt vooral een leuke makkelijke les met veel praktijkvoorbeelden en interactiviteit. Het is een verrijkende ervaring voor gymnasiasten, oud-gymnasiasten, docenten en studenten klassieke talen. En voor wie nooit eerder Latijn heeft gedaan is het een verfrissende kennismaking met deze mooie taal.

Casper Porton (1985) is zelfstandig vakdidacticus klassieke talen en voorloper op het gebied van de inzet van gesproken Latijn en Grieks als krachtig didactisch middel. Met de oprichting van Addisco in 2005 biedt hij sindsdien lesmateriaal, bijscholing, cursussen, workshops en excursies voor een breed publiek. In 2016 won Casper de Oikos Publieksprijs. De jury loofde hem om zijn positieve, verrassende en toekomstgerichte aanpak.

feb
8
do
De talen van Anatolië en de taal van Troje @ Maastricht
feb 8 @ 19:30

Dr. A. Kloekhorst (Alwin) – docent opleiding Taalwetenschap / onderzoeker Leiden Institute for Area Studies, Universiteit Leiden

In deze lezing gaat de spreker op zoek naar een antwoord op de vraag ‘welke taal werd er in Troje gesproken?’. Deze zoektocht leidt langs vele talen die door vele verschillende volkeren werden gesproken in het oostelijk Middellandse Zeegebied in het 2de en 1ste millennium v.Chr. Tijdens de lezing zullen we kennis maken met de taal van de Hittieten, de Luwiërs, de Lyciërs, de Frygiërs, etc. Aan de hand van veel beeldmateriaal en voorbeelden zal de spreker de soms ingewikkelde taalsituatie in het gebied rondom Troje schetsen.