Lezingen & Events

Hier vindt u de agenda van lezingen en events die dit seizoen worden georganiseerd door EOL, en enkele door het NKV. U kunt de activiteiten ook per locatie bekijken.

Amersfoort | AmsterdamApeldoorn | Den Bosch | Den Haag | Dordrecht
Eindhoven | Groningen | Haarlem | Leiden | MaastrichtRotterdam | Twente
Zutphen/Deventer | Zwolle/Kampen | Landelijk

feb
19
ma
Georganiseerde armenzorg in de oudheid (Israël, Griekenland, het vroege christendom) @ Leiden
feb 19 @ 20:00

Prof. Dr. Pieter van der Horst (Emeritus Hoogleraar in het vroege Christendom en jodendom te Utrecht)

In deze lezing wordt besproken hoe men in verschillende cultuurkringen in de oudheid aankeek tegen het verschijnsel armoede en met name de zorg voor armen. De verschillen zijn aanzienlijk, zowel in de theorie als in de praktijk.

De lezing zal ingaan op de achtergrond van die verschillen en tevens laten zien hoe een en ander in het vroege christendom leidde tot de ontwikkeling van een nieuw instituut: het ziekenhuis.

feb
20
di
‘Waar een wiel is, is een weg’: De ontwikkeling van het wegen- en stratennet in Mesopotamië @ Bloemendaal
feb 20 @ 20:00

Dr. C.R. van Tilburg

Sinds de uitvinding van het wiel – volgens de algemene opvattingen rond 4000 v.Chr. uitgevonden door de Soemeriërs – hebben reizigers en vervoerders de behoefte gehad aan gebaande en zo mogelijk verharde wegen. De alleroudste sporen die lijken te wijzen op een verharde weg dateren mogelijk zelfs nog van vóór 4000. In Oeroek, vanaf ± 3500 v.Chr. een stad van enige omvang, speelde het wiel een rol in een stedelijke economie. Vanaf ± 2500 v.Chr. worden wegen en straten gemeengoed in steden als Oer I en Babylon; in Oer I waren al mensen actief die wegen onderhielden. Welke mijlpalen werden vervolgens genomen om uiteindelijk te komen tot de Koninklijke Weg van Perzië, met zijn lengte van 2500 kilometer op dat moment de langste weg ter wereld?

feb
21
wo
Cicero en Seneca: troost in de filosofie @ Enschede
feb 21 @ 19:30

Dr. Anton van Hooff

Het lot van Cicero en Seneca vertoont veel overeenkomst. Alle twee ‘provincialen’ weten ze door hun welsprekendheid op te klimmen tot de maatschappelijke top. Maar beide homines novi staan in hun laatste levensperiode politiek aan de zijlijn. Dan zoeken ze troost in de wijsbegeerte, die ze tevoren voornamelijk gebruikten om op het publiek indruk te maken. Cicero ‘vertaalt’ de Griekse filosofie in letterlijke zin, Seneca munt vooral uit als taalvirtuoos. De blijvende inspiratie van de stoïsche levensbeschouwing blijkt ook uit Filosofie voor het Leven van Jules Evens, die in Londen groepen leidt die Cognitieve Gedrags-Therapie (CGT) aan de hand van Seneca bedrijven.

feb
22
do
Ebla: geschiedenis en cultuur van een Oud-Syrische staat @ Den Haag
feb 22 @ 20:00

Drs. Th.J.H. Krispijn (Theo) – Gepensioneerd docent Sumerologie Universiteit Leiden, Oude Culturen van de Mediterrane Wereld/Assyriologie

Vanaf 1963 hebben Italiaanse archeologen gegraven op de ruïneheuvel Tell Mardikh in Noordwest-Syrië. Al snel werd duidelijk dat zich in de ruïneheuvel de oude stad Ebla bevond, genoemd in de inscripties van de koningen van Akkad uit de 24e eeuw v.Chr. Toen het archeologisch team in 1974 delen van het koninklijk paleis had blootgelegd, werden er archieven gevonden met als hoogtepunt het grote paleisarchief gelegen aan de grote hof in 1975. In dit archief zijn ongeveer 6500 tabletten en tabletfragmenten in hun oorspronkelijke ordening gevonden. De tabletten waren geschreven in de Sumerische taal en in een locale variant van de Akkadische taal. De archieven tonen enerzijds hoe groot de invloed van de Ebla was in Syrië en anderzijds hoe de schrijversopleiding sterk afhankelijk was van die van Zuid-Mesopotamië. In mijn lezing zal ik een overzicht geven van het onderzoek van de ruïneheuvel Tell Mardikh, de culturele en politieke geschiedenis, de activiteiten van het ‘koninklijk bureau’, de taal, de literatuur en schoolopleiding van deze belangrijke staat.

feb
23
vr
Joodse magie in de Late Oudheid @ Dordrecht
feb 23 @ 20:00

Dr. Margaretha Folmer

In deze lezing worden joodse magische teksten uit de Late Oudheid nader bekeken. In verreweg de meeste gevallen gaat het om voorbeelden van defensieve magie. Men denke dan vooral aan amuletten en zogenaamde toverschalen. Daarnaast zijn er ook gevallen bekend van agressieve magische teksten, bedoeld om een rivaal of tegenstander uit te schakelen. In de lezing zal in het bijzonder aandacht worden besteed aan een uniek en tot dusverre ongepubliceerd voorbeeld van agressieve magie.

feb
26
ma
Het slachtblok bij de tempelpoort: Gerechtelijke executies of mensenoffers? @ Amersfoort
feb 26 @ 20:00

Dr. J. van Dijk – voormalig Universitair Docent Egyptologie RUG

Verschillende Egyptische en klassieke bronnen maken melding van het offeren van mensen aan de zonnegod of aan een godin bij de poort van de tempel of het paleis, en bij verscheidene tempels uit de Late Periode bevinden zich grote stenen altaren dichtbij de poort. Werden hierop daadwerkelijk mensen geofferd? En zo ja, was dat dan een ritueel dat deel uitmaakte van de reguliere tempelcultus of is hier slechts sprake van gerechtelijke executie van criminelen? Of sluit het een het ander niet uit?

feb
28
wo
De zondvloed ter discussie @ Rotterdam
feb 28 @ 20:00

Drs. T.J.H. Krispijn, gepensioneerd docent Sumerologie, Universiteit Leiden, OCMW/Assyriologie

Het zondvloedverhaal is in het Oude Nabije Oosten in verschillende versies bekend. Het is een van de bekendste verhalen die in de traditie van zowel het oude Israel als van Mesopotamië zijn opgenomen. Uit Mesopotamië zijn een Sumerisch en verschillende Akkadische versies van het zondvloedverhaal bekend.

Wanneer is het verhaal ontstaan? Hoe verhouden de verschillende versies zich tot elkaar? En hoe is het zondvloedverhaal in het oude Israel terecht gekomen? Dat zijn vragen die in deze lezing aan de orde komen. Onlangs heeft collega en goede vriend Irving Finkel van het British Museum een zeer interessant boek over een tot nu toe onbekende tablet met een beschrijving van de Ark gepubliceerd , een extra aanleiding om nog eens goed naar dit intrigerende verhaal te kijken.

mrt
1
do
Een Egyptische oase tussen drie culturen: Egypte, Griekenland en Rome @ Amsterdam
mrt 1 @ 19:00 – 21:00

Prof. Olaf Kaper, hoogleraar Egyptologie Leiden en van april tot juni 2017 “Getty Scholar” bij het J. Paul Getty Museum te Los Angeles

In het voorjaar van 2018 opent een grote en belangrijke tentoonstelling in het J. Paul Getty Museum, Los Angeles, over de relaties van Egypte met de Klassieke Wereld. De spreker was gastonderzoeker in het Getty Instituut tijdens de voorbereidingen van deze tentoonstelling, en in deze lezing vertelt hij over de tentoonstelling en het onderzoek dat hij in Los Angeles heeft verricht. De oase Dachla in de Westelijke Woestijn van Egypte is een gebied waar de drie culturen van de tentoonstelling op een bijzondere manier samengingen. Egyptische piramidegraven stonden er naast Romeinse badhuizen en scholen waar de Griekse literatuur werd onderwezen. In de tempel voor de Egyptische god Toetoe werd Romeinse schilderkunst gepaard aan hiërogliefenteksten en de oase biedt daarmee een prachtig inzicht in het veranderende Egypte in de periode tussen de farao’s en het Christendom.

mrt
6
di
Cicero en Seneca: troost in de filosofie (NKV) @ Eindhoven
mrt 6 @ 20:00

Dr. A.J.L. Van Hooff
Publicist en voormalig universitair hoofddocent klassieke geschiedenis en vakdidacticus, Universiteit Nijmegen

Het lot van Cicero en Seneca vertoont veel overeenkomst. Alle twee weten ze – in een heel verschillende politieke situatie – als ‘provincialen’ door hun welsprekendheid op te klimmen tot de maatschappelijke top. Maar beide homines novi staan in hun laatste levensperiode politiek aan de zijlijn. Dan zoeken ze troost in de wijsbegeerte, die ze tevoren voornamelijk gebruikten om op het publiek indruk te maken. Cicero ‘vertaalt’ de Griekse filosofie in letterlijke zin door Latijnse termen te scheppen – zo maakt hij het woord het woord ‘kwaliteit’. Inhoudelijk romaniseert hij de philosophia door in zijn dialogen Romeinse prominenten de wijsheid te laten vertolken. Seneca munt vooral uit als taalvirtuoos. In zijn ethische brieven aan Lucilius ontpopt hij zich als een filosofische columnist. Door zijn ‘mooie’ zelfdoding wordt hij de Romeinse Socrates, zoals de spreker in zijn Nero & Seneca 2010) heeft laten zien. De blijvende inspiratie van de stoïsche levensbeschouwing blijkt niet alleen uit de figuren die de syllabus noemt, maar actueler uit Filosofie voor het Leven van Jules Evens, die in Londen groepen leidt die Cognitieve Gedrags-Therapie (CGT) aan de hand van Seneca bedrijven.

De Babylonische ballingschap: Nieuwe inzichten uit spijkerschrifttabletten @ Zwolle
mrt 6 @ 20:00

Waerzeggers2Prof.dr. Caroline Waerzeggers
Hoogleraar Assyriologie
Universiteit Leiden

In 587 v.Chr. verwoestte de Babylonische koning Nebuchadnezzar de tempel van Jerusalem en deporteerde een deel van de Judese bevolking naar Babylonië. Dat sommigen van deze Joodse ballingen in Babylonische spijkerschriftteksten voorkomen, weten we al bijna 100 jaar, maar eigenlijk begint er nu pas aandacht te komen voor de mogelijkheden die deze bronnen bieden om de Babylonische ballingschap – traditioneel beschouwd als een duistere periode in de geschiedenis van het Joodse volk – beter te begrijpen. Deze lezing presenteert resultaten van een onderzoeksproject dat de spreker, in samenwerking met  bijbelgeleerden en Assyriologen, over het onderwerp leidt. In het bijzonder zal er aandacht besteed worden aan de kleitabletten uit het dorpje ‘Al-Yahudu’, waar veel ballingen ondergebracht waren. Deze kleitabletten geven een unieke inkijk in het dagelijkse leven van deze gemeenschap. Het Al-Yahudu archief kwam pas onlangs aan het licht en is nog maar ten dele gepubliceerd (deel 1 verscheen in 2014). De komende jaren kunnen we een toename van onderzoek naar dit belangrijke materiaal verwachten; ongetwijfeld zal dit leiden tot een steeds beter inzicht in de sociale geschiedenis van de Joodse Ballingschap.

mrt
7
wo
De zondvloed ter discussie @ Groningen
mrt 7 @ 19:30

Drs. Th.J.H. Krispijn – Gepensioneerd docent Sumerologie Universiteit Leiden, Oude Culturen van de Mediterrane Wereld/Assyriologie

Het zondvloedverhaal is in het Oude Nabije Oosten in verschillende versies bekend. Het is één van de bekendste voorbeelden van verhalen die in de traditie van zowel het oude Israël als van Mesopotamië zijn opgenomen. Uit Mesopotamië zijn één Sumerische en verschillende Akkadische versies van het zondvloedverhaal bekend. Wanneer is het verhaal ontstaan, hoe verhouden de verschillende versies zich tot elkaar, en hoe is het zondvloedverhaal in het oude Israël terecht gekomen? Dat zijn vragen die in mijn lezing aan de orde komen. Onlangs heeft collega en vriend Irving Finkel van het British Museum een zeer interessant boek over een tot nu toe onbekende tablet met een beschrijving van de Ark gepubliceerd, een extra aanleiding om nog eens goed naar dit intrigerende verhaal te kijken.

mrt
20
di
De Nieuwerijks necropool in Sakkara: Een overzicht van 40 jaar Nederlandse opgravingen @ Bloemendaal
mrt 20 @ 20:00

Vincent Oeters MA

Sinds 1975 voert het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden opgravingen uit in de Nieuwerijks necropool in Sakkara. Eerst werden de opgravingen uitgevoerd in samenwerking met de Egypt Exploration Society uit Londen. Het Engels-Nederlandse opgravingsteam heeft graven blootgelegd van belangrijke Nieuwerijkse ambtenaren (circa 1550-1070 v.C.), waaronder de graven van Horemheb en Maya. De samenwerking tussen deze partijen eindigde in 1998, waarna de concessie overgenomen werd door een samenwerking van het Rijksmuseum van Oudheden en de Universiteit Leiden. Ook dit team heeft belangrijke graven, zoals de graven van Meryneith en Ptahemwia, teruggevonden. Veertig jaar na aanvang, reizen Nederlandse archeologen nog steeds af naar deze fascinerende necropool om nieuwe en lang verdwenen graven op te graven en te documenteren. Deze lezing zal een overzicht geven van dit succesvolle project en de belangrijkste vondsten.

mrt
21
wo
Gelijkheid en ongelijkheid bij Romeinse diners (NKV) @ Amsterdam
mrt 21 @ 20:00

Drs. Simon Speksnijder, promovendus Oude Geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen

mrt
23
vr
Palaiphatos: Een Griekse mytholoog (NKV) @ Dordrecht
mrt 23 @ 20:00

Dr. Hugo Koning

De relatie tussen de Grieken en hun mythen was behoorlijk complex. De meeste Grieken voelden zich toch wel ongemakkelijk bij bepaalde elementen in hun mythologie: incestueuze relaties tussen goden, vreemde gedaanteveranderingen, interne inconsistenties, chronologische moeilijkheden, morele onvolkomenheden, allerhande absurditeiten, en biologische en natuurkundige onmogelijkheden waren maar een paar van die problemen. Al vroeg bedachten ze daarom verschillende strategieën om die problemen te omzeilen. De meest succesvolle en invloedrijke was die van de allegorie, die korte metten kon maken met alles wat ongerijmd was. Een geheel andere strategie was die van de rationalisten: zij probeerden een historische kern te vinden in de mythe om die zo op de een of andere manier te behouden. Bestaande verhalen worden door hen afgekeurd, en vervolgens krijgen we te horen wat er echt gebeurd is. De bekendste rationalist was een leerling van Aristoteles die Palaiphatos heette. In deze lezing staan we stil bij zijn werk en zijn manier om Griekse mythen te duiden.

mrt
27
di
‘Ik ben de geheimzinnige benoevogel…’: de benoevogel in het Oudegyptische Dodenboek @ Enschede
mrt 27 @ 19:30

Jan Koek

In de Egyptische mythologie wordt de benoevogel gezien als een van de scheppergoden; zo wordt hij onder andere genoemd ‘hij die vanzelf ontstaan is’. Tijdens deze lezing wordt de verwantschap besproken tussen de benoevogel en de feniks; duidelijk is dat een aantal karaktertrekken van de feniks uit het oude Egypte komen. De benoevogel wordt verbonden met belangrijke goden in Egypte, namelijk Atoem, Ra en Osiris. De benoevogel heeft daardoor zowel solaire als funeraire aspecten; zo helpt de benoevogel de overledene tijdens zijn reis door het hiernamaals. Naar aanleiding hiervan zal de rol van de benoevogel in het Egyptische Dodenboek worden behandeld.

apr
9
ma
Van stinkend kalksteen tot Fenicische hoogstandjes. De Nabije Oosten-collectie in het Rijksmuseum van Oudheden @ Leiden
apr 9 @ 20:00

Dr. Lucas Petit (Conservator Collectie Nabije Oosten Rijksmuseum van Oudheden)

Bijna twee honderd jaar na de oprichting van het Rijksmuseum van Oudheden beslaat de Nabije Oosten-collectie ruim 18.000 voorwerpen die voor een groot deel in depots liggen opgeslagen. Omdat deze collectie vooral is ontstaan door spaarzame aankopen en kleine schenkingen, heeft ze een geheel ander karakter dan de opgegraven collecties in de grote wereldmusea in Londen, Parijs en Berlijn. Er zijn zo veel lacunes aan te wijzen dat het onmogelijk is om hiermee de bezoeker de volledige geschiedenis van het Nabije Oosten te vertellen. Tijdens de herinrichting in 2013 is er daarom voor gekozen om af te wijken van het klassieke bron-van-beschaving-verhaal en aandacht te geven aan de collectiegeschiedenis. Hoe, waarom, en door wie zijn al deze voorwerpen naar Nederland gekomen? Welk verhaal schuilt er achter het stenen beeld van koning Gudea, waarom ligt er een stukje stinkend kalksteen in het depot, en is het beroemde Luristan-schild niet een vervalsing?

apr
10
di
Van stinkend kalksteen tot Fenicische hoogstandjes. De Nabije Oosten-collectie in het RMO @ Apeldoorn
apr 10 @ 19:45

Dr. L. Petit

Bijna twee honderd jaar na de oprichting van het Rijksmuseum van Oudheden beslaat de Nabije Oosten-collectie ruim 18.000 voorwerpen, die voor een groot deel in depots liggen opgeslagen. Omdat deze collectie vooral is ontstaan door spaarzame aankopen en kleine schenkingen, heeft ze een geheel ander karakter dan de opgegraven collecties in de grote wereldmusea in Londen, Parijs en Berlijn. Er zijn zo veel lacunes aan te wijzen dat het onmogelijk is om hiermee de bezoeker de volledige geschiedenis van het Nabije Oosten te vertellen. Tijdens de herinrichting in 2013 is er daarom voor gekozen om af te wijken van het klassieke ‘bron-van-beschaving-verhaal’ en aandacht te geven aan de collectiegeschiedenis. Hoe, waarom, en door wie zijn al deze voorwerpen naar Nederland gekomen? Welk verhaal schuilt er achter het stenen beeld van koning Gudea, waarom ligt er een stukje stinkend kalksteen in het depot, en is het beroemde Luristan-schild niet een vervalsing?

Leven in een luchtbel: Oudegyptische voorstellingen over de wereld buiten de schepping @ Eindhoven
apr 10 @ 20:00

Drs. E.C. Rooker
Egyptoloog/specialist antieke godsdiensten

De Oude Egyptenaren omschreven de toestand van voor de schepping als n sdmt.f, dat zoiets als ‘toen nog niet was’ of ‘niet-zijn’ betekent. In latere teksten spreken ze ook wel van een toestand ‘waarin de namen van ieder ding nog niet waren verkondigd’. Maar wat bedoelden ze daarmee? Aan de hand van concrete Egyptische voorstellingen over de schepping en het hiernamaals proberen we door te dringen in de Egyptische denkwereld en pogen we het begrip ‘niet-zijn’ te ontrafelen. Wat lag er buiten de geschapen Egyptische wereld, hoe werd dat gezien? En waar lag die andere wereld? Wie waren de ‘niet-zijnden’ die de ‘tweede dood’ stierven en wat was hun lot? Wat betekende het als je buiten de geschapen wereld zou kunnen stappen? Deze lezing probeert, voor zo ver dat nog te achterhalen is en zonder al te filosofisch te worden, een concreet beeld te scheppen van het Egyptische denken over de grenzen van de wereld.

apr
11
wo
Het dubbelbeeld van Meryre/neith en zijn vrouw Anuy: pre- of post-Amarnaperiode? @ Rotterdam
apr 11 @ 20:00

Een kunsthistorische diepteanalyse
Dr. R. van Walsem, universitair docent Egyptologie, Universiteit Leiden

In 2001 ontdekte de Leidse archeologische expeditie van de Universiteit Leiden en het Rijksmuseum voor Oudheden te Saqqara het graf van Menyneith, alias Meryre , een hoge tempelfunctionaris ten tijde van Achnaton. In het graf werd een puntgaaf dubbelbeeld van hem en zijn vrouw ‘in situ’ aangetroffen. Probleem is dit beeld te dateren op basis van allerlei kenmerken in relatie tot de kunst van de late Amenhotep III periode en de vroege tot midden Amarnaperiode.

Als ‘toegift’ volgt de identificatie van een anoniem dubbelbeeld in het British Museum (EA36) dat evidente kunsthistorische banden heeft met de Amarna-kunst.

apr
20
vr
De Hurrieten: Van bijwoners tot een machtig volk @ Dordrecht
apr 20 @ 20:00

Prof. dr. Wilfred van Soldt

De Hurrieten waren een volk in Noord-Mesopotamië waarvan de herkomst niet duidelijk is. Zij arriveerden aan het eind van het 3de millennium v.Chr. en leefden vooral in stadstaatjes. Het is pas rond 1600 v.Chr. dat zij onder leiding van koningen met Indo-Arische namen uitgroeiden tot het grote Noord-Mesopotamische rijk Mittani, dat zijn invloed liet gelden van het oosten van de Tigris tot de Middellandse Zee in het westen. Dit rijk was lange tijd een geduchte tegenstander van de grootmacht Egypte. Tijdens de Amarna-periode (14de eeuw) is het rijk te gronde gegaan en daarna worden er nog maar weinig sporen van de Hurrieten gevonden. In de lezing zal op hun geschiedenis, cultuur en taal worden ingegaan.