Lezingen & Events

EOL events
NINO/EOL-lezingen
Externe activiteiten

Lezingen per afdeling:

Amersfoort | AmsterdamApeldoorn | Den Bosch | Dordrecht | Eindhoven
Groningen | Haarlem | Leiden/Den Haag | LeuvenMaastrichtRotterdam
Twente | Zutphen/Deventer/Arnhem | Zwolle/Kampen

feb
25
ma
Cyrus de Grote kampioen van religieuze tolerantie? @ Amersfoort
feb 25 @ 20:00

Prof. Dr. R.J. van der Spek
Emeritus hoogleraar oude geschiedenis aan de Vrije Universiteit te Amsterdam

Cyrus, de stichter van het Perzische rijk, heeft in de wereldgeschiedenis een goede naam gekregen. De zgn. Cyruscilinder uit de stad Babylon geldt als de oudste verklaring van de rechten van de mens en heeft dankzij de laatste Sjah van Perzië zelfs een ereplaats gekregen in het gebouw van de VN in New York. Herodotus III 89 zegt dat de Perzen hem ‘vader’ noemden en Xenophon wijdt een moraliserend boek aan Cyrus (de Cyropaedie) waarin deze als voorbeeld wordt gesteld. In de Bijbelboeken Jesaja (44 en 45) en Ezra (1 en 6) wordt Cyrus geportretteerd als redder van de Judeeërs uit de ballingschap.

In deze lezing zal worden nagegaan op de vraag in hoeverre dit beeld past bij de historische werkelijkheid en waar dit beeld vandaan komt. Een nieuwe Nederlandse vertaling van de Cyruscilinder, met pas ontdekte nieuwe fragmenten, wordt ter beschikking gesteld (ook beschikbaar in Lampas 48 (2015) 343-6).

feb
26
di
De vroeg-dynastische ‘jaar-labeltjes’: de oudste ‘geschiedschrijving’ over Egypte? @ Bloemendaal
feb 26 @ 20:00

Dr. J.M.F. Fritschy
Gepensioneerd hoofddocent Economische en Sociale Geschiedenis en bijzonder hoogleraar Geschiedenis Overheidsfinanciën, Vrije Universiteit Amsterdam

Tot de fascinerendste vondsten uit de beroemde koningsgraven in Abydos van de koningen van Egypte’s Eerste Dynastie behoren kleine rechthoekige houten en ivoren labeltjes. Deze zijn vastgebonden geweest aan vaten met kostbare olie, die als grafgiften aan deze koningen waren meegegeven. Er zijn zowel tekstfragmenten in de vorm van vroeg-dynastische hiëroglyfen op te vinden, als ‘gebeurtenissen’ op afgebeeld. Hadden deze labeltjes alleen een administratief doel, namelijk om duidelijk te maken in welk jaar de olie in het vat geproduceerd was? Of getuigen ze van wat gezien zou kunnen worden als de oudste poging tot geschiedschrijving in Egypte? Op de beroemde ‘Annalen-steen’ die waarschijnlijk uit de Vijfde Dynastie dateert, en waarvan het belangrijkste fragment zich in Palermo bevindt, is per jaar geordende informatie over Egypte’s oudste koningen te vinden. In deze lezing worden beide bronnen met elkaar vergeleken en wordt – mede op basis van de nieuwste literatuur over deze fascinerende periode – geprobeerd om tot een antwoord op deze vraag te komen.

feb
27
wo
Hetepherachty: Leven in het Oude Rijk @ Den Bosch
feb 27 @ 20:00 – 22:00

Nicky van de Beek MA
Egyptoloog

De offerkapel van Hetepherachty bevindt zich in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Het is een kleine kapel, maar volledig gedecoreerd met zogenaamde ‘scènes uit het dagelijks leven’. Ze tonen de grafeigenaar aan het werk als ambtenaar van de koning, maar ook vissend in het papyrusmoeras. Er zijn scènes die landbouw, vogelvangst en allerlei voorbereidingen voor de begrafenis laten zien. Hetepherachty was rechter en priester onder de koningen van de 5e dynastie. Deze koningen bouwden piramides en zonnetempels in het nabijgelegen Abusir. Hoe zag de wereld eruit waarin Hetepherachty leefde en zijn graf bouwde?

mrt
6
wo
De Metamorphosen van Ovidius @ Enschede
mrt 6 @ 19:30 – 21:30

Dhr. C. Porton

In de Metamorfosen worden de schepping en geschiedenis van de wereld verhaald volgens de Griekse en Romeinse mythologie. Dit populaire mythologische werk is vermoedelijk ontstaan in het jaar 1 en heeft grote invloed gehad in de literatuur en schilderkunst tijdens de Renaissance.

Niet alleen de inhoud van de wonderlijke verhalen van Ovidius, maar ook de vorm waarin de dichter deze heeft gegoten, staan centraal. We luisteren naar voordrachten in het Latijn (in de gereconstrueerde klassieke uitspraak) en Nederlands van enkele verhalen en zien hoe de dichter speelt met woordvolgorde en klankeffecten in verschillende mythen. Daarnaast komt in de lezing ook de receptie en de plaats van Ovidius’ meesterwerk in de (kunst)geschiedenis ter sprake.

Melk, wijn en bloed: barbaarse vorstinnen, van Tomyris tot Zenobia @ Rotterdam
mrt 6 @ 20:00 – 22:00

Dr. J.K. Weststeijn (Johan), Arabist

Hoe betrouwbaar is het beeld dat Herodotus schetst van de steppevolkeren uit Centraal Azië? In deze lezing zal zijn verslag van de confrontatie tussen Cyrus en nomadenkoningin Tomyris vergeleken worden met andere verhalen over ontmoetingen tussen Midden-Oosterse veroveraars en barbaarse vorstinnen. Hierbij zal geput worden uit zowel de Grieks-Romeinse oudheid als de joodse en Arabische literatuur.

mrt
7
do
De Joodse diaspora in Perzisch Egypte @ Rijksmuseum van Oudheden, Tempelzaal
mrt 7 @ 17:15 – 18:00

Karel van der Toorn (Universiteit van Amsterdam) houdt een lezing over de herkomst van een joodse gemeenschap die in de vijfde eeuw v.Chr. in het diepe zuiden van Egypte leefde, op het eiland Elephantine in de Nijl. Een onlangs vertaalde papyrus uit de vierde eeuw v.Chr. werpt een verrassend licht op hun geschiedenis.

Joden, Perzen en Arameeërs

In het diepe zuiden van Egypte leefde in de vijfde eeuw voor onze jaartelling een joodse gemeenschap. De joden woonden op het eiland Elephantine en stonden in dienst van de Perzen—destijds de heersers over Egypte. Samen met de Aramese kolonie van het tegenover gelegen Aswan (Syene) ontvingen de joden onderdak en onderhoud in ruil voor militaire dienstverlening. Het joodse leven op het eiland in de Nijl is gedocumenteerd door een rijke verzameling papyri en beschreven potscherven.

Nieuwe inzichten door sensationele vondst

Over de herkomst van de kolonie was tot voor kort weinig bekend. Die situatie is nu veranderd. Een onlangs uitgegeven papyrus uit de vierde eeuw voor onze jaartelling blijkt religieuze en historische teksten te bevatten die het mogelijk maken de geschiedenis van de joden van Elephantine te traceren. De papyrus is een breinbreker. Het schrift is Demotisch, maar de taal Aramees—wat verklaart dat het meer dan een eeuw heeft geduurd voordat de vertaling van de tekst het licht zag. De sensationele vondst werpt een nieuw en verrassend licht op de joden van Elephantine en hun Aramese buren aan de overzijde van de rivier.

Deze lezing wordt georganiseerd in samenwerking met het Nederlands Instituut voor het Nabije Oosten en het Rijksmuseum van Oudheden.

Aanmelden via de RMO website »

mrt
9
za
EOL jaarvergadering & studiemiddag @ Haarlem
mrt 9 @ 12:30 – 16:45

Thema: Wetenschappelijke en technische innovaties en hun verspreiding in het Middellandse Zeegebied

Het officiële programma heeft alleen in de middag plaats.

Ochtendprogramma

10.00 – 12.30 uur.      Het ochtendprogramma is vrij te besteden. U kunt de ochtend gebruiken om het oudste museum van Nederland (1784) te bekijken. Van 2 februari t/m 12 mei is er de tentoonstelling ‘200 soorten groen’, een overzichtstentoonstelling van de botanische kunstenaars Franz en Ferdinand Bauer (begin 19e eeuw). In verband met de middaglezing is het ook aan te bevelen te gaan kijken in zaal 6, de zgn. ‘Ovale Zaal’, waar in vitrine 12 een aantal astronomische modellen uit de 18e eeuw staan opgesteld.

Lunch: u kunt op eigen gelegenheid de lunch gebruiken in het museum of bij een van de vele restaurantjes in de buurt.

Middagprogramma in de Gehoorzaal

12.30 – 13.45 uur
Algemene Ledenvergadering (alleen voor leden)

13.45 – 14.00 uur
Pauze voor koffie en thee

14.00  – 14.30 uur
Prof. dr. Mathieu Ossendrijver
Professor of History of Ancient Science, Humboldt-Universität Berlin
De kosmos als mechanisme van Babylonië tot de Grieks-Romeinse wereld

 Al in de oudheid kwamen geleerden op het idee dat de kosmos een mechanisch uurwerk is of zich tenminste zo laat beschrijven. Aanleiding daartoe was de regelmaat waarmee Maan, Zon, planeten en sterren zich aan de hemel voortbewegen. Rond de eerste eeuw voor Christus werd deze voorstelling ook in de praktijk gebracht in de vorm van astronomische uurwerken, met als beroemdste voorbeeld het Antikythera-mechanisme. Dit product van Grieks-Romeinse mechanica en Babylonische astronomische kennis ontstond niet toevallig in een periode waarin de astrologie grote populariteit genoot.

14.35 – 15.05 uur
Dr. Jorrit Kelder
Senior Grant Advisor en Guest Researcher, Universiteit Leiden
Odysseus in Egypte: “Technology transfer” tussen Egypte, het Egeïsche gebied, en de ‘barbaarse periferie’ ten tijde van de late bronstijd

In de afgelopen decennia is steeds duidelijker geworden dat de landen in de oostelijke Mediterranée ten tijde van de late Bronstijd (ca.1600-1200 v.Chr.) nauwe contacten met elkaar onderhielden.  Diplomatieke betrekkingen waarbij luxe goederen werden uitgewisseld, zijn te reconstrueren uit verschillende (kleitablet) archieven in bijvoorbeeld Boghazköy in Turkije en El Amarna in Egypte. Maar de archeologie heeft dit plaatje inmiddels behoorlijk aangevuld, en we weten inmiddels ook dat minder opvallende zaken, zoals exotische flora en fauna, en ruwe grondstoffen (zoals koper), werden verhandeld.  Al deze handel leidde tot een ongekende uitwisseling van ideeën en technieken. Zo kan het zijn dat we typisch ‘Minoische’ fresco’s in paleizen in Egypte en Syrië aantreffen, en zo werden Hethitische zagen en bouwinstallaties gebruikt bij de bouw van de Leeuwenpoort in Mycene. Wie was er verantwoordelijk voor deze uitwisseling van goederen, ideeën en technieken? In de regel gaat men er simpelweg vanuit dat dit handelaren waren, of misschien rondreizende handwerkslui.

In deze lezing ga ik in op de rol van een nog nauwelijks bestudeerde groep “expats”, namelijk huurlingen en carrière-militairen, in de internationale “knowledge transfer” van de Late Bronstijd. Aan de hand van objecten en afbeeldingen zal ik aantonen dat deze militaire specialisten niet alleen een grote rol speelden in de uitwisseling van militaire technieken, zoals bepaalde typen zwaarden, wapenrustingen of zelfs oorlogsschepen, maar dat hun militaire kennis —denk aan vechttechnieken en strategische manoeuvres- gepaard met hun ervaringen uit het buitenland, waarschijnlijk de inspiratie vormden voor veel elementen van beroemde werken zoals de Ilias, de Odyssee, en latere heldendichten.

15.05 – 15.25 uur
Pauze

15.25 – 15.45 uur
Drs. Trienke van der Spek
Hoofdconservator wetenschappelijke collecties Teylers Museum
Een wereld aan kennis; de vroege verzamelgeschiedenis van de wetenschappelijke bibliotheek van Teylers Museum

Een korte uiteenzetting van het ontstaan van ons museum en de bibliotheek, het verzamelbeleid en de rijkdom die dat o.a. aan geïllustreerde reisverslagen opleverde.

Drs. Ewout Koek
Restaurator Preventieve Conservering Teylers Museum
Platenboeken en reisverslagen over Egypte en de Levant uit de 18e en 19e eeuw, die in het bezit zijn van Teylers

Het Teylers Museum heeft een rijke collectie van zulke boeken. Spreker zal deze boeken bespreken en een kleine tentoonstelling ervan maken, die u na de lezing kunt bekijken. Hier ziet u vast enkele voorbeelden (niet zeker of alle te zien zullen zijn i.v.m. kwetsbaarheid):

15.45 – 16.45 uur
Naast de gehoorzaal is een kleine tentoonstelling te zien van de boeken die dr. Koek bespreekt.

Kosten

De kosten voor de hele dag bedragen € 15,– per persoon voor leden en € 19,50 euro per persoon voor niet-leden. Voor scholieren en studenten €15,–. Let op: u moet zelf zorgen voor een toegangsbewijs. Bij voorkeur gebruikt u uw museumkaart; bezoekers zonder museumkaart kunnen individueel afrekenen voor het groepstarief van € 11,00 in plaats van € 13,50.

Opgave

Leden kunnen zich voor deelname opgeven door overmaking van € 15,– op rekening NL82 INGB 0000 229501 t.n.v. Ex Oriente Lux te Leiden, onder vermelding van ‘Studiedag 2019 Haarlem’. Uw storting dient uiterlijk op 26 februari 2019 in ons bezit te zijn. Alleen uw storting geldt als aanmelding! Opgave via website of e-mail is voor leden niet nodig.

Niet-leden maken € 19,50 over en geven zich daarnaast per e-mail (eol@hum.leidenuniv.nl) op met vermelding van hun volledige naam en adres en met, indien van toepassing, vermelding van status: scholier/student + naam van (hoge)school of universiteit. U kunt zich ook via onderstaand formulier aanmelden. Ook voor niet-leden geldt de storting van het benodigde bedrag als aanmelding! Bij teveel aanmeldingen gaan leden (en hun evt. introducé(e)) voor.

Lid van EOLGeen lid

Het Teylers Museum is goed per trein bereikbaar (ca. 15 minuten lopen vanaf station Haarlem). Er is parkeergelegenheid in de ernaast gelegen parkeergarage ‘De Appelaar’.

Het is niet mogelijk op de studiedag zelf bij de ingang te betalen. Zij die zich aanmelden krijgen ongeveer een week voor de studiedag een dagprogramma en routebeschrijving toegestuurd. Dat papier geldt als toegangsbewijs; neemt u het dus mee!

mrt
13
wo
De goden verzoeken – verzoeken aan de goden: Zonde en gebed bij de Hettieten @ Zutphen
mrt 13 @ 19:45

Lidewij van de Peut MA
Hettitoloog, Assyrioloog

In de oude hoofdstad van het Hettitische Rijk in centraal Anatolië (ca. 1650-1180 v.Chr.) zijn tussen de vele kleitabletten ook diverse gebeden gevonden. Deze Hettitische gebeden zijn uniek in vergelijking met andere gebedscorpora. Ze zijn geschreven om uitgevoerd te worden op een specifiek moment door één bepaald persoon, meestal de Hettitische koning. In zijn zogenoemde persoonlijke gebeden kon de koning de goden direct om hulp vragen in tijden van nood. Deze teksten geven ons niet alleen een unieke kijk in de relatie tussen de koning en de goden, maar ook over wat de koning doet wanneer zijn rijk bedreigd wordt door vijanden of epidemieën. Bovendien vormen de zondes die de koning opgebiecht in zijn gebeden een unieke bron van historische informatie. Deze lezing geeft u een overzicht van het genre met een speciale focus op de functie van de gebeden.

mrt
20
wo
De rijkdom van Menelaos @ Groningen
mrt 20 @ 19:30 – 21:30

Drs. Carolien van der Brugge
Assyrioloog

De werken van Homerus, Ilias en Odyssee, worden over het algemeen gezien als spannende vertellingen. Voor wetenschappers zijn ze ook een bron van informatie over de wereld van toen. Steeds meer blijkt dat de verhalen zijn gesitueerd tegen een historische achtergrond. Ofschoon de Feniciërs in beide boeken een kleine rol spelen, is ook over hun geschiedenis het een en ander te vinden, vooral in de Odyssee. In deze lezing worden de wereld van dit zeevarende volk en die van de Griekse verhalen dichter bij elkaar gebracht door een historische betekenis te geven aan enkele passages uit de verhalen van Menelaos, met name aan de informatie die de bedrogen echtgenoot van de schone Helena ons geeft over zijn thuisreis vanuit Troje, zijn verworven rijkdom en zijn ontmoeting met de Fenicische koning Phaidimos.

mrt
22
vr
De goden verzoeken – verzoeken aan de goden: Zonde en gebed bij de Hettieten @ Dordrecht
mrt 22 @ 20:00

Lidewij van de Peut MA
Hettitoloog, Assyrioloog

In de oude hoofdstad van het Hettitische Rijk in centraal Anatolië (ca. 1650-1180 v.Chr.) zijn tussen de vele kleitabletten ook diverse gebeden gevonden. Deze Hettitische gebeden zijn uniek in vergelijking met andere gebedscorpora. Ze zijn geschreven om uitgevoerd te worden op een specifiek moment door één bepaald persoon, meestal de Hettitische koning. In zijn zogenoemde persoonlijke gebeden kon de koning de goden direct om hulp vragen in tijden van nood. Deze teksten geven ons niet alleen een unieke kijk in de relatie tussen de koning en de goden, maar ook over wat de koning doet wanneer zijn rijk bedreigd wordt door vijanden of epidemieën. Bovendien vormen de zondes die de koning opgebiecht in zijn gebeden een unieke bron van historische informatie. Deze lezing geeft u een overzicht van het genre met een speciale focus op de functie van de gebeden.

mrt
26
di
Leidse Papyrologielezing | Alexandrië onder keizer Augustus @ Rijksmuseum van Oudheden, Tempelzaal
mrt 26 @ 20:00 – 21:00

Het Leids Papyrologisch Instituut, in samenwerking met het Rijksmuseum van Oudheden, organiseert op dinsdag 26 maart 2019 de jaarlijkse Leidse Papyrologielezing, die dit keer zal worden gehouden door prof. dr. Peter van Minnen (University of Cincinnati). De titel is:

Alexandrië onder keizer Augustus
Er zijn geen papyri gevonden in Alexandrië zelf, maar ca. 200 Griekse papyri uit Alexandrië uit de tijd van keizer Augustus werden elders in Egypte gerecycled als mummiecartonnage en zijn zo voor ons bewaard gebleven. De meeste van deze papyri betreffen allerhande overeenkomsten tussen individuele Alexandrijnen, inclusief Joden, vrouwen, vrijgelatenen en slaven. De lezing gaat in op wat deze papyri ons kunnen vertellen over de sociale geschiedenis van de antieke wereld (bijv. huwelijk en echtscheiding), over het leven in een grote stad (bijv. de aanvoer van melk en bier), en over de impact van Rome (bijv. keizerlijke slaven en vrijgelatenen).

Over de spreker
Peter van Minnen is hoogleraar klassieke talen aan de University of Cincinnati sinds 2002. Hij studeerde klassieke talen en geschiedenis in Leiden en Leuven (PhD 1997). Hij is papyroloog en sinds 2006 redacteur van het Bulletin of the American Society of Papyrologists.

Plaats en tijd
Rijksmuseum van Oudheden, Leiden (Tempelzaal)
Dinsdag 26 maart 20
20.00 uur – 22:00 (zaal open om 19.30 uur)
Na afloop wordt door de Leidse Papyrologie+ Groep een drankje aangeboden.

Overige informatie
Toegang gratis, graag aanmelden bij dr. Cisca Hoogendijk

Georganiseerd namens de Leidse Papyrologie+ Groep, in samenwerking met het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden, en mogelijk gemaakt door het Legaat Plug.

Van stinkend kalksteen tot Fenicische hoogstandjes. De Nabije Oosten-collectie in het RMO @ Bloemendaal
mrt 26 @ 20:00

Dr. Lucas Petit
Conservator Oude Nabije Oosten in het Rijksmuseum van Oudheden

Bijna twee honderd jaar na de oprichting van het Rijksmuseum van Oudheden beslaat de Nabije Oosten-collectie ruim 18.000 voorwerpen, die voor een groot deel in depots liggen opgeslagen. Omdat deze collectie vooral is ontstaan door spaarzame aankopen en kleine schenkingen, heeft ze een geheel ander karakter dan de opgegraven collecties in de grote wereldmusea in Londen, Parijs en Berlijn. Er zijn zo veel lacunes aan te wijzen dat het onmogelijk is om hiermee de bezoeker de volledige geschiedenis van het Nabije Oosten te vertellen. Tijdens de herinrichting in 2013 is er daarom voor gekozen om af te wijken van het klassieke ‘bron-van-beschaving-verhaal’ en aandacht te geven aan de collectiegeschiedenis. Hoe, waarom, en door wie zijn al deze voorwerpen naar Nederland gekomen? Welk verhaal schuilt er achter het stenen beeld van koning Gudea, waarom ligt er een stukje stinkend kalksteen in het depot, en is het beroemde Luristan-schild niet een vervalsing?

mrt
27
wo
De Talmoed in het Latijn: oorsprong en bedoeling @ Leuven
mrt 27 @ 20:00

Prof. Wout van Bekkum
Midden-Oosten Studies, Rijksuniversiteit Groningen

Grote delen van de Talmoed zijn in het Latijn vertaald, vooral in Frankrijk gedurende de twaalfde en dertiende eeuw. De vertalingen weerspiegelen een veelheid aan kennis van Joodse traditie en algemene wetenschap. Wie waren de vertalers en welke invloed had de Latijnse Talmoed op de verhouding tussen Christenen en Joden? Waarom werden ook gedichten opgenomen? Deze vragen worden op een toegankelijke wijze toegelicht met de meest sprekende voorbeelden (in Nederlandse vertaling).

Mythen begrijpen: moderne benaderingen @ Den Bosch
mrt 27 @ 20:00 – 22:00

Dr. H. Koning

Wat is een mythe en hoe moeten we een mythe begrijpen? Tijdens een snelle vlucht door de geschiedenis van de wetenschap van de mythologie zien we hoe de belangrijkste geleerden deze vragen beantwoorden. Daarbij krijgen we onder andere te maken met de comparativisten, ritualisten, structuralisten, psychologen en sociobiologen. En passant komen we uiteraard veel bijzondere fenomenen uit de Griekse en andere mythologie tegen.

apr
2
di
Godsdienst en oorlog in de Oudheid en nu @ Zwolle
apr 2 @ 20:00

Prof.dr. R.J. van der Spek
Emeritus hoogleraar oude geschiedenis aan de Vrije Universiteit te Amsterdam

‘Godsdienst heeft alleen maar geleid tot oorlogen. Denk maar aan Al-Qaïda, de kruistochten, de ketterverbrandingen, zelfmoordaanslagen.’ Het is een veelgehoorde bewering als het thema ‘godsdienst’ aan de orde komt tijdens de spreekwoordelijke feestjes. Er is veel dat deze bewering lijkt te staven. Al in de Oudheid onderwierpen de Assyrische koningen grote delen van West-Azië ‘op bevel van de god Aššur’; Israëls God ging voor in de strijd bij de verdrijving van Israëls vijanden; de stadsgodin van de stad Athene werd afgebeeld in volle wapenrusting; voor de Romeinen was de oorlogsgod Mars één van hun belangrijkste goden. In de Ilias worden gruwelen in de oorlog met steun van de goden in geuren en kleuren bezongen. Agathos heeft in het oude Grieks een andere gevoelswaarde dan ons woord ‘goed’. Is godsdienst de wortel van het oorlogskwaad of kan het ook een rem zijn?

apr
4
do
Vaasschilderingen: Griekse geintjes @ Enschede
apr 4 @ 19:30 – 21:30

Dhr. F.M.A. Broeke

Bij schilderingen op Grieks aardewerk denkt men al snel aan plechtige afbeeldingen van goden, mythische helden die oorlog voeren of alledaagse Grieken die, bijvoorbeeld, sporten of muziek maken. Dit komt doordat de antieke Griekse cultuur geassocieerd wordt met grote daden op het slagveld, diepgaande filosofie en heilige sportieve festivals. Grieken waren echter ook mensen, met gevoel voor humor. Dit komt o.a. tot uiting op datzelfde Griekse aardewerk. In deze lezing zal aan de hand van vaasschilderingen en –vormen deze onderbelichte kant van de Griekse vaasschilderkunst behandeld worden. Verwijzingen en zelfs sneren naar collega-vaasschilders en aardewerk dat duidelijk voor vrolijke symposia bedoeld was, komen bijvoorbeeld aan de orde, maar ook enkele niet zozeer humoristische, maar wel zeer doordachte ontwerpen.

apr
9
di
De ‘Per-hedj’ en de vroegdynastische Egyptische staat @ Eindhoven
apr 9 @ 20:00

Dr. J.M.F. Fritschy MA (Wantje)
Egyptoloog (voorheen sociaal-economisch historica en bijzonder hoogleraar Geschiedenis van de overheidsfinanciën)

Pecunia nervus rerum (geld is de zenuw van de staat), dat wist elke staatsman in Europa sinds Cicero. Maar hoe was dat in Egypte? De Egyptische staat kende tot de Ptolemeïsche periode geen monetaire economie, maar wel een Per-hedj. Deze term wordt voor alle perioden van de Egyptische geschiedenis vertaald als ‘schatkist’ en tevens gezien als een aanduiding voor de schatkist van de staat.

De hierogliefencombinatie pr-HD komt al voor in zegelinscripties en op vazen van de Eerste Dynastie. In deze lezing zal de vraag centraal staan wat de c. 4600 inscripties uit die ontstaansperiode van het Egyptische schrift ons kunnen leren over de rol van de Per-hedj tijdens de vroegste periode van de Egyptische staat. Betoogd zal worden dat niet geld, maar machtsvertoon in het vroeg-dynastische Egypte de ‘zenuw van de staat’ was en dat niet ‘geld’, maar ‘steen’ daarin – ook al vóór de bouw van de kolossale stenen piramiden – een belangrijke rol speelde. De vroegdynastische Per-hedj was toen het ‘huis van het steengoed’, niet het ‘huis van het zilver’.

apr
10
wo
Papyrus Insinger: Het verhaal van een oud-Egyptische wijsheidsleer uit het Rijksmuseum van Oudheden @ Rotterdam
apr 10 @ 20:00 – 22:00

Petra Hogenboom MA, Egyptoloog, Assistent-conservator Egypte, Rijksmuseum van Oudheden Leiden

Jan Hermann Insinger, een Nederlandse fotograaf en oudhedenverzamelaar, kocht tijdens zijn verblijf in Egypte aan het einde van de 19e eeuw een papyrus beschreven met het demotisch schrift. Deze tekst, nu wereldwijd bekend als papyrus Insinger, is tegenwoordig onderdeel van de Egyptische collectie van het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. De tekst is één van de oudste en meest uitgebreide wijsheidsleren die ons is overgeleverd uit het oude Egypte, waarvan er verschillende parallel fragmenten verspreid zijn over de gehele wereld. In deze lezing hoort u over de inhoud van de papyrus en leert u de wijsheden die de Egyptenaren zelf wetenswaardig achtten. Maar u hoort ook hoe deze bijzondere tekst uiteindelijk in Leiden is terecht gekomen.

apr
15
ma
Wat doet u voor de kost? Vrouwenberoepen in Demotische en Abnormaal Hieratische documentaire teksten @ Leiden
apr 15 @ 20:00 – 22:00

Petra Hogenboom MA
Assistent-conservator Egypte, Rijksmuseum van Oudheden en PhD Student Universiteit Leiden

Dat vrouwen uit het oude Egypte een unieke status genoten in vergelijking met vrouwen uit andere oude culturen is voor de meeste mensen geen nieuws. Ze waren in staat in eigen naam te op te treden, door bijvoorbeeld bezit te verhandelen, mensen aan te klagen, te trouwen en scheiden en kinderen de adopteren. Dit alles zonder tussenkomst van een mannelijke voogd. Ook hadden vrouwen in het oude Egypte diverse mogelijkheden wanneer het ging om het beoefenen van een beroep. In deze lezing bespreken we de diverse beroepen, uitgeoefend door vrouwen, die vermeld staan in de demotische en abnormaal hiëratische teksten uit het dagelijks leven. Zo leren we meer over de rol van de Egyptische vrouw op de werkvloer.

apr
30
di
Het dodengericht in het Oude Egypte @ Apeldoorn
apr 30 @ 19:45

Jan Koek
Voorzitter Mehen, Studiecentrum voor het Oude Egypte

Bij Dodenboekspreuk 125 is meestal een afbeelding te zien van de overledene bij een weegschaal waar zijn/haar hart (dat getuigenis aflegt over zijn/haar individuele levensweg) wordt gewogen tegenover Ma’at (gerechtigheid/ rechtvaardigheid). Het doel van de afbeelding van het dodengericht is het anticiperen op een positieve uitkomst van deze toetsing, waaraan iedereen na zijn dood wordt onderworpen. De toetsing moet aantonen of de overledene vrij van zonden is. Als bewijs voor de onschuld van de overledene geldt in de eerste plaats de weegschaal die zich in evenwicht bevindt. Uitgebreid zullen alle elementen op de afbeelding alsmede de tekst worden besproken en wat er zou gebeuren als men niet door de toetsing heen komt. Ook zullen de soms kleine veranderingen in de betekenis van de elementen ter sprake komen, want de afbeelding komt bijna 2000 jaar voor.