Dr. Jaap van Dijk
Voormalig Universitair Docent Egyptologie Rijksuniversiteit Groningen
In Egypte werden met name in het Nieuwe Rijk verscheidene goden en godinnen vereerd die waren ‘geïmporteerd’ uit het Nabije Oosten, vooral uit het aan Egypte grenzende gebied langs de oostkust van de Middellandse Zee. Behalve voor goden als Baäl en Resjef en godinnen als Anat en Astarte gold dat ook voor de minder bekende god Hauron (of Horon), die in Egypte werd verbonden met Horus en via hem merkwaardig genoeg met de Grote Sfinx bij de piramiden van Giza. In de lezing passeren zowel de Voor-Aziatische als de Egyptische bronnen de revue om een beeld te schetsen van de plaats van deze godheid in de religies van zijn land van herkomst en van Egypte. Met PowerPoint.
Angelique Notermans
Docente Griekse en Latijnse Taal en Cultuur
De villa del Casale staat terecht op de Werelderfgoedlijst, zowel vanwege de uitzonderlijke conserveringstoestand als de grote hoeveelheid fraaie vloermozaïeken. De villa is daarom een heel geschikt voorbeeld voor de bestudering van de wooncultuur van een rijke Romein. Welke vertrekken kunnen we onderscheiden en welke functies hadden ze? Welke groepen mensen bezochten de villa en wie had waar toegang? Welk verhaal vertellen ons de prachtige mozaïeken? Wat was hun functie, hoe zijn gemaakt? De lezing biedt een andere blik op Romeinse huizen.
In samenwerking met het NKV.
Dr. Melanie Groß
Docent Assyriologie, Vrije Universiteit Amsterdam
In deze lezing wordt een beeld geschetst van het Nieuw-Assyrische koninklijk hof, zoals dat uit de beschikbare spijkerschriftbronnen naar voren komt. Het gaat in op zowel de taken als de levens- en arbeidsomstandigheden van het personeel van het koninklijk huishouden. Welke soorten ambtenaren, vakmensen en andere medewerkers waren actief binnen of namens het koninklijk huishouden? Wat waren hun taken, en wat was hun positie binnen het koninklijk huishouden en ten opzichte van de koning en zijn familie? Welke afdelingen waren er, en wie waren de leidinggevenden? Wat was de rol van het lager geplaatste personeel binnen dit systeem? De presentatie gaat ook in op de sociale en culturele achtergrond van het personeel, voor zover deze aan hand van de bronnen gereconstrueerd kan worden. Omdat het persoonlijk huishouden van de koning tegelijkertijd ook het administratief en politiek centrum van het rijk was, zal deze lezing niet alleen een idee geven van de directe omgeving van de koning en zijn familie, maar ook van het regeringsapparaat van het rijk als geheel.
Dr. Jörn Soerink
Docent Latijnse taal- en letterkunde, Universiteit Leiden.
Cicero en zijn collega’s werden geacht uit het hoofd te spreken. Cicero schreef uitgebreid over het belang van de memoria als een van de vijf basispijlers van de welsprekendheid. Een Romeinse redenaar moest niet alleen een schitterende speech schrijven, hij moest zijn tekst ook memoriseren. Een vast onderdeel van het retorisch onderwijs vormde dan ook de ars memorativa, een techniek die ook hedendaagse “geheugenatleten” met succes toepassen. Aan de hand van passages uit het werk van onder meer Cicero en Quintilianus wordt deze techniek toegelicht en kritisch tegen het licht gehouden. Uiteraard met een geheugenexperiment!
In samenwerking met het NKV.
Dr. Arjan Nijk
Postdoctoraal onderzoeker Griekse taalkunde, Universiteit van Amsterdam
Van de archaïsche periode tot de Romeinse Keizertijd is er een beweging, weg van het idee dat geluk afhangt van toeval en de gunst van de goden: geluk wordt maakbaarder. Welke filosofische veronderstellingen liggen ten grondslag aan het idee dat geluk maakbaar is? Wat zijn de consequenties van dit wereldbeeld en welke lessen kun je hieruit trekken voor de hedendaagse condities van de mens?
In samenwerking met het NKV.
Prof. dr. Caroline Waerzeggers
Hoogleraar Assyriologie, Faculteit Geesteswetenschappen, Universiteit Leiden
Eén van de bekendste kleitabletten uit Mesopotamië is de zogenaamde Babylonische mappa mundi, of, de Babylonische wereldkaart. Hoewel we niet precies weten wanneer dit kleitablet gemaakt werd, gaat men doorgaans uit van een datum ergens in de 7e eeuw v. Chr., toen Babylon onder heerschappij van de Assyriërs stond. Op het tablet is de oudste (bewaard gebleven) wereldkaart getekend. We zien de circkel van de wereldzee met daarin de aardschijf, de Eufraat, Babylon, een kanaal, allerlei steden en streken, en, achter de wereldzee gelegen mythische regio’s of misschien wel bergpieken. De kaart is voorzien van labels en één of meerdere teksten in spijkerschrift met een onduidelijke relatie tot de kaart. Ondanks de aandacht die de mappa mundivan Assyriologen en historici heeft gekregen, blijft zij een groot enigma. Wie maakte deze kaart, wanneer, waarom en voor wie? En hoe uniek is deze tekening? In deze lezing proberen we te begrijpen welke geografische en mythische informatie er op de kaart staat, hoe de tekening zich verhoudt tot het bredere fenomeen van tekenkunst op spijkerschrifttabletten, en of we meer kunnen zeggen over de tijd waarin de kaart waarschijnlijk tot stand kwam.
Rogier van der Wal
Classicus, filosoof, oudheidkundige en bestuurskundige
Herodotus gold in de oudheid al als smeuïge verteller, maar kreeg van collega-historici ook toen al het verwijt het met de feiten niet al te nauwkeurig te nemen. In deze lezing komen beide aspecten aan bod. Hoe kijken we er vandaag de dag tegen aan: zowel hoe je een goed verhaal vertelt, als ook de omgang met feit en fictie. Wat is waarheid eigenlijk, en in hoeverre is die relatief of absoluut? Kun je wel iets zeker weten, en hoe belangrijk is dat voor een historicus? Voor het verhalende aspect wordt gekeken naar Joseph Campbell, maar ook naar moderne auteurs. Voor waarheid en fictie gaat de spreker te rade bij enkele nog levende filosofen die daar prikkelende dingen over geschreven hebben, zoals Martine Prange en Alicja Gescinska, maar ook bij Hannah Arendt.
In samenwerking met het NKV.
Dr. Diederik Meijer
Gepensioneerd docent West-Aziatische Archeologie, Faculteit Archeologie, Universiteit Leiden
Architectonische vormen zijn behalve door omgevingsfactoren, die natuurlijk altijd een rol spelen, grotendeels cultureel bepaald. Wij proberen de architectuur van oude culturen te begrijpen in al haar facetten: vorm, functie, materiaal, maar ook de symbolische aspecten. Dat is vergelijkbaar met onze eigen gebouwen. We doen dit aan de hand van archeologische resten en overgeleverde teksten.