Lezingen

Daan Nijssen MA
Schrijver en oudheidwetenschapper

Tussen 745 en 705 v.Chr. transformeerde Assyrië van een hegemoniale grootmacht tot een expansionistisch wereldrijk. Deze omslag kwam vermoedelijk voort uit een structurele crisis en wordt vaak gepresenteerd als het begin van de bloeiperiode van het Assyrische Rijk. In deze lezing wordt echter betoogd dat deze beleidsverandering niet alleen voortkwam uit een structurele crisis, maar die crisis op de lange termijn ook verdiept heeft. De radicale hervormingen onder Tiglath-Pileser III en zijn opvolgers – militair, bestuurlijk en ideologisch – hielden het rijk tijdelijk bijeen, maar vergrootten tegelijkertijd de interne spanningen en externe afhankelijkheden. Door deze periode niet als bloeitijd, maar als keerpunt richting ondergang te beschouwen, ontstaan nieuwe inzichten in de aard en kwetsbaarheid van Assyrische macht.

Aanmelden voor deze lezing kan hier: aanmelden lezing.

Dr. Miriam Müller 
Directeur Ned. Instituut voor het Nabije Oosten (NINO); universitair docent Egyptologie Universiteit Leiden

Door de eeuwen heen heeft de oostelijke Nijldelta een sterke invloed ondergaan vanuit het Nabije Oosten en de Levant. De regio staat niet alleen in de focus van Nederlandse archeologische activiteiten uit het verleden, maar is ook onderdeel van toekomstige opgravingsplannen. In deze lezing wordt het publiek geïntroduceerd in dit unieke landschap en het dagelijks leven in deze omgeving, specifiek op de locatie van Tell el-Dab’a, het oude Avaris, de hoofdstad van de Hyksos-heersers tijdens het tweede millennium v.Chr. Verder worden de ontwikkelingen van het vierde naar het tweede millennium v.Chr., de periode van staatsvorming en eenwording van de Delta en de Nijlvallei tot de vorming van het machtscentrum met de vestiging van meerdere hoofdsteden als focus van toekomstige activiteiten gepresenteerd.

Ben van den Bercken
Conservator van de collecties Egyptische en Nubische Oudheden van het Allard Pierson, de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam.

De archeologische collectie Egypte en Soedan van het Allard Pierson omvat een groot aantal objecten afkomstig van de Egyptoloog-verzamelaar Friedrich Wilhelm von Bissing (1873-1956). Tussen 2019 en 2023 deed het Allard Pierson samen met partners onderzoek naar von Bissing, zijn collectie, en zijn netwerk. Het resultaat is een bundel met bijdragen van auteurs over deze aspecten en een gedeeltelijke reconstructie van de collectie in zijn waarschijnlijk grootste omvang (ten tijde van zijn verblijf in het Museum Carnegielaan 12 in Den Haag tussen 1922 en 1926).

In deze lezing komt niet alleen von Bissing’s biografie voorbij, maar kijken we ook naar de collectie en de rol die von Bissing speelde in het verwerven en distribueren van archeologische voorwerpen eind 19^de en begin 20^ste eeuw.

Foto: Collectie Universiteitsmuseum Utrecht, inv. no. 0285-2978

Deze lezing wordt georganiseerd in samenwerking tussen het Nederlands Instituut voor het Nabije Oosten en de vereniging Ex Oriente Lux.

Praktische informatie

De NINO/EOL-voorjaarslezing is een hybride lezing. Kom naar het Herta Mohr-gebouw (zaal 0.20) en drink na afloop samen met ons een drankje. Of volg de lezing online via livestream. Er wordt geen opname gemaakt; het is niet mogelijk de lezing later terug te kijken.

• datum: donderdag 28 mei 2026
• tijd: 15.30-16.30 uur, gevolgd door drankjes
• locatie: HMO 0.20 (begane grond)
• toegang: gratis
• aanmelden voor bijwonen in HMO: aanmelding NINO/EOL-voorjaarslezing 28 mei 2026
• aanmelden voor de livestream: Zoom-registratie (geen Zoom-account nodig)

Prof. dr. Lucinda Dirven 
Bijzonder hoogleraar Vergelijkende Godsdienstwetenschap

Deze lezing focust op de religieuze beleving van de aanhangers van de god Mithras in Dura-Europos, een kleine stad aan de oevers van de Eufraat in Syrië, niet ver van de grens met Irak. Dankzij de buitengewone hoeveelheid en kwaliteit van de archeologische overblijfselen is Dura een van de weinige plaatsen waar we inzicht kunnen krijgen in het dagelijks leven in een Romeinse provinciestad in de eerste helft van de 3e eeuw n.Chr. Onder de zestien heiligdommen van verschillende religies die archeologen hier vonden, is een uitzonderlijk goed bewaard gebleven mithraeum.  Onder de vele Mithras-heiligdommen die in de Romeinse wereld zijn gevonden, is dit een van de weinige heiligdommen die in een lokale sociale en religieuze context kan worden geïnterpreteerd. Dit biedt een uniek inzicht in de ervaringen van degenen die aan de rituelen deelnamen.

Aanmelding voor deze lezing is niet verplicht (eol.afdelingamsterdam@gmail.com), maar wel wenselijk. We hopen u te zien!

In May 2025, Bert van der Spek, Irving Finkel, Reinhard Pirngruber, and Kathryn Stevens published a critical edition with translations and commentary of all the so-called Babylonian Chronicles and historical sections of the Babylonian Astronomical Diaries, including the Babylon and Uruk king lists and the Antiochus Cylinder:

Babylonian Chronographic Texts from the Hellenistic Period (Atlanta: SBL Press 2025).

This work is set to become a key resource for historians of the Hellenistic period – Assyriologists as well as Classicists and Archaeologists.

We cordially invite you to join us on Friday 5 June for a symposium on the new publication with six experts. They will discuss the subject of Babylon as a mirror of political, social and religious developments in the Near East during the Hellenistic period, taking into account local changes in Babylonia itself since the Neo-Babylonian Empire.

SBL will offer symposium participants the opportunity to buy the book at a 30% discount.

Programme

09:45-10:15   Arrival and coffee

10:15-10:30   Words of welcome and introduction by Shana Zaia, tenured Assistant Professor of Ancient History at VU Amsterdam

10:30-12:00   Michael Jursa, Professor of Assyriology at University of Vienna: Continuity and Change since the Neo-Babylonian Empire
Julietta Steinhauer, Associate Professor in Hellenistic History at University College, London: Offerings in the Greek Fashion in a Multicultural Society (Greece, Near East and Egypt)

12:00-13:00   Lunch Break

13:00-14:30   Céline Debourse, Assistant Professor of Ancient Near Eastern Languages and Civilizations at Harvard University: Religious Developments in the Hellenistic period
Cindy Meijer, PhD graduate, Vrije Universiteit Amsterdam: Prophecy and Power: Predictive Texts and Politics in the Hellenistic Near East and Egypt

14:30-15:00   Tea break

15:00-16:30   Lucinda Dirven, Professor of Antique Religions, Radboud University, Nijmegen: Religion Going Public: Diaries and Chronicles as Source on the Development of Traditional Mesopotamian Religion in the Hellenistic and Parthian Periods
Kathryn Stevens, Associate Professor of Ancient History at the University of Oxford and Fellow of Corpus Christi College: Babylon as Mirror of the Hellenistic Near East

16:30-17:15   Round table moderated by Bert van der Spek. We will invite a number of Dutch colleagues working on the Hellenistic period from various perspectives

17:15-18:15   Drinks

Register

In view of the catering arrangements and the number of available seats, please register here before 20 May.

Organizers: Shiyanthi Thavapalan, Shana Zaia, Bert van der Spek, and Bas ter Haar Romeny.

This symposium has been made possible thanks to the generosity of:

• The Netherlands Institute for the Near East (NINO)
• The LUCE Fund of the Faculty of Social Sciences and Humanities, Vrije Universiteit Amsterdam

Prof.Dr. Miguel John Versluys
Professor of Classical & Mediterranean Archaeology at Leiden University’s Faculty of Archaeology.

Relations between the Persians and the Greeks have long constituted a central subject of scholarly inquiry, from the works of Herodotus to contemporary studies of antiquity. For much of this period, the discourse was dominated by a predominantly Greek perspective. The emergence of the New Achaemenid History introduced an alternative interpretative framework, shifting attention toward Persian viewpoints and sources. As a result, however, Persian–Greek interactions remain a focal point of academic debate, albeit now examined through a more diversified lens.

In this lecture, I propose the necessity of advancing this discussion further by effectively ‘provincializing Greece’ and adopting a global, Afro-Eurasian perspective. The rise of the Achaemenid Persian empire as a central nexus of markets and trade routes across Afro-Eurasia constituted a pivotal development, a crucial breakthrough, in the globalization in the ancient world. Not without reason the Achaemenid concept of empire was universalistic; the Persian kings considered themselves rulers of ‘the world’. The point is not that their conclusions are now understood to have been erroneous, but rather that the global had come to be recognized as a distinct conceptual category alongside the local and the regional.

This raises several critical questions: What was the nature of this world around 500 BCE and to what extent did it function as an interconnected global network centered on the Achaemenid Persian empire? What kind of (cognitive) impact did the emergence of the idea of universalism have? And how should the significance of the Achaemenid Persian empire be situated within the broader framework of world history, particularly in relation to our understanding of the ancient world?

Hier kunt u meer informatie vinden over de lezing en aanmelden: Sancisi-Weerdenburg Lecture: The Achaemenid Persian Empire and World History

De Leidse Papyrologie-lezing wordt dit jaar gehouden door Sofie Remijsen, universitair hoofddocent Oude Geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Ze vertelt over innovatieve tijdsinstrumenten uit de Grieks-Romeinse tijd in Egypte. Uit gevonden teksten op papyrus blijkt dat mensen er zich goed van bewust waren welk jaar, welke dag en hoe laat het was – net als wij vandaag. Maar hoe deden ze dit precies?

• datum: donderdag 18 juni 2026
• tijd: 19.30 – 20.30 uur (museum open vanaf 19.00 uur)
• locatie:  Tempelzaal, Rijksmuseum van Oudheden of thuis via livestream
• kosten: gratis
• organisatie: Papyrologie+ groep (Universiteit Leiden)

Meer informatie over de lezing en aanmelden kunt u hier vinden: Leidse Papyrologielezing.