Lezingen

Dr. Karel C. Innemée
Gastonderzoeker Universiteit van Warschau

Kleding is een vorm van non-verbale communicatie. Door wat we dragen laten we als individu zien wie we zijn, maar de autoriteiten in de samenleving tonen door middel van kleding ook hoe een hiërarchie in elkaar zit: uniformen kan men ‘lezen’ en laten zien wat een gezagsdrager mag en wat niet en namens wie. Na de bekering tot het christendom van de Nubische koninkrijken (6e eeuw) werd hier ceremoniële kleding voor het koninklijk hof en de clerus geïntroduceerd die sterk geïnspireerd was op de Byzantijnse kleding. Ook deze kleding is een afspiegeling van de machtsverhoudingen in de maatschappij en laat zien hoe Kerk en staat in christelijk Nubië zich tot elkaar verhielden. De lezing is een samenvatting van de onderzoeksresultaten van een project aan de Universiteit van Warschau.

Dr. Jeroen Verrijssen
Postdoc aan de Universiteit Gent

De Joodse traditie om wekelijks – naast de Hebreeuwse tekst – ook de Aramese vertaling (targum) luidop te lezen begon ergens in de eerste eeuwen vóór en na Christus. Dit verminderde echter doorheen de eeuwen samen met het verval van het Aramees als spreektaal voor de Joden. Tegen de middeleeuwen vinden we alleen nog maar overblijfselen van deze traditie voor slechts twee belangrijke feestdagen: de zevende dag van Pesach waarop de doortocht door de Rode Zee wordt gevierd; en de eerste dag van Shavuot, waarop de ontvangst van de tien geboden wordt gevierd. In het Middeleeuwse Europa was het de gewoonte om de Aramese vertaling aan te vullen met gedichten en uitbreidingen. Deze aanvullingen waren óók in het Aramees – wat opmerkelijk is aangezien deze taal nog amper gesproken werd. Deze lezing zoomt in op het verhaal van Mozes en Farao (Ex. 13–15), in het bijzonder op een selectie gedichten en proza-uitbreidingen op het verhaal van de doortocht door de Rode Zee. In deze teksten zullen we samen ontdekken hoe creatief (vroeg-)Middeleeuwse Joden omgaan met hun Heilige Schrift en de Aramese taal, maar ook hoe ‘boze’ figuren zoals Farao worden gerepresenteerd.

Dr. Toon Sykora
Conservator afdeling Egypte en Nubië, Rijksmuseum van Oudheden

Vanaf het moment dat een archeologisch monument wordt blootgelegd, loopt het gevaar. Of het nu door de natuur, plunderaars, onvoorzichtige speurneuzen of een stom toeval komt: resten uit het verleden gaan onvermijdelijk achteruit. Erfgoedbeheerders moeten dan ook niet alleen bewaren wat er nog rest. Ze hebben ook de plicht om het zo goed mogelijk te kopiëren en te documenteren. Daar worden wetenschappers gelukkig steeds beter in: digitale technieken bieden tegenwoordig heel wat nieuwe mogelijkheden, al blijft geduldig handwerk een belangrijke vaardigheid. De oeroude en vaak kwetsbare resten uit het oude Egypte zijn een goede illustratie van het belang van documentatie. Aan de hand van een studie van een bijna vierduizend jaar oude Egyptische tombe belicht de spreker de risico’s waaraan zo’n monument voortdurend blootgesteld wordt. Hierbij onderstreept hij de grote waarde van oude beschrijvingen en toont hij aan wat het maken van een nieuwe kopie iemand zoal kan leren. De strijd tegen de tijd is niet te winnen, maar kan ons wel wapenen tegen informatieverlies.

Dr. Cindy Meijer
Oudheidwetenschapper

In de eeuwen na de dood van Alexander de Grote werden er in het Nabije Oosten literaire teksten geschreven waarin de beschrijving van politieke gebeurtenissen gecombineerd wordt met voorspellingen over de toekomst. Vaak leveren dit soort teksten ook commentaar op politieke ontwikkelingen of situaties, zoals de toenemende invloed van de Griekse cultuur en taal. Een interessant voorbeeld is het Pottenbakkersorakel uit Egypte, waarin de Griekse en gehelleniseerde inwoners van Alexandrië worden gekarakteriseerd als Tyfoniërs, aanhangers van de boosaardige god Seth. De voorspelling sluit af met de komst van een ideale Egyptische koning, die de kosmische orde herstelt en Egypte weer sterk maakt. Soortgelijke teksten werden geschreven in Babylonië (de Dynastieënprofetie) en Judea (de visioenen van Daniël in Dan 7-12). Opvallend is dat in deze teksten politieke thema’s gelinkt worden aan de voorspelling van een betere toekomst en dat koningschap een belangrijk thema is. In deze lezing zal ik nader ingaan op de inhoud van de voorspellende teksten, de historische context waarin ze tot stand kwamen en de manier waarop overeenkomsten tussen de verschillende teksten verklaard kunnen worden.