Lezingen

Dr. Nico Staring
Docent Egyptische archeologie aan de Universiteit Leiden, en wetenschappelijk medewerker van het Rijksmuseum van Oudheden, Leiden

De Egyptische koningen van het Nieuwe Rijk onderhielden intensief contact met heersers en vazallen elders in het Midden Oosten. De zogenaamde Amarna-brieven uit de 14e eeuw v.Chr. geven ons een bijzonder gedetailleerd beeld van de diplomatie contacten. De brieven van en naar Egypte werden geschreven in het Akkadisch (Babylonisch), de lingua franca van de interculturele correspondentie tijdens de Late Bronstijd. Die brieven noemen ook de koninklijke boodschappers die naar verschillende paleizen worden gestuurd – vaak samen met kostbare geschenken. In een enkel geval wordt genoemd dat die boodschappers vergezeld werden door een tolk – een beroep waarover we relatief weinig weten. Een grafreliëf in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden toont de unieke scène van een tolk aan het hof van Toetanchamon. Een recente ontdekking in de begraafplaats Sakkara bij het oude Memphis werpt mogelijk nieuw licht op het onderwerp. Een opgraving van de Egyptische oudheidkundige dienst stuitte er op de grafkapel van een ambtenaar uit de tijd van Toetanchamon. De grafeigenaar met de niet-Egyptische naam Pakana was een “tolk van de taal van Sangar (= Babylonië)”. Wat betekent deze volstrekt unieke titel? En wat kunnen we zeggen over de culturele achtergrond van Pakana? Deze lezing presenteert de archeologische vondst en bespreekt de rol van tolk aan het Egyptische hof en in de interculturele diplomatie.

Drs. Nolke Tasma
Promovendus Aramese epigrafie, Universiteit Leiden

Op de sokkel van een standbeeld uit Hatra, een stad in het grensgebied tussen het Romeinse en het Parthische Rijk, staat de volgende tekst: ‘Het standbeeld van Abu, dat Asha haar man voor haar heeft opgericht. Ze stierf toen ze 18 jaar oud was. De vloek van Maran, Martan, Barmaren, Baʕalšmen en Atarate is op degene die haar vermoordde en zich verheugde’. Dit moordmysterie is het onderwerp van deze lezing: wat kunnen we achterhalen over de omstandigheden van deze moord? En wie zijn al deze goden die worden aangeroepen om de moordenaar te vervloeken? Aan de hand van dit mysterie ontdekken we ook meer over de godsdienst en het wereldbeeld van de mensen uit het Hatra van de 3e eeuw na Christus.

Dr. Melanie Groß
Docent Assyriologie, Vrije Universiteit Amsterdam

In deze lezing wordt een beeld geschetst van het Nieuw-Assyrische koninklijk hof, zoals dat uit de beschikbare spijkerschriftbronnen naar voren komt. Het gaat in op zowel de taken als de levens- en arbeidsomstandigheden van het personeel van het koninklijk huishouden. Welke soorten ambtenaren, vakmensen en andere medewerkers waren actief binnen of namens het koninklijk huishouden? Wat waren hun taken, en wat was hun positie binnen het koninklijk huishouden en ten opzichte van de koning en zijn familie? Welke afdelingen waren er, en wie waren de leidinggevenden? Wat was de rol van het lager geplaatste personeel binnen dit systeem? De presentatie gaat ook in op de sociale en culturele achtergrond van het personeel, voor zover deze aan hand van de bronnen gereconstrueerd kan worden. Omdat het persoonlijk huishouden van de koning tegelijkertijd ook het administratief en politiek centrum van het rijk was, zal deze lezing niet alleen een idee geven van de directe omgeving van de koning en zijn familie, maar ook van het regeringsapparaat van het rijk als geheel.

Dr. Cindy Meijer 
Oudheidwetenschapper

In de eeuwen na de dood van Alexander de Grote werden er in het Nabije Oosten literaire teksten geschreven waarin de beschrijving van politieke gebeurtenissen gecombineerd wordt met voorspellingen over de toekomst. Vaak leveren dit soort teksten ook commentaar op politieke ontwikkelingen of situaties, zoals de toenemende invloed van de Griekse cultuur en taal. Een interessant voorbeeld is het Pottenbakkersorakel uit Egypte, waarin de Griekse en gehelleniseerde inwoners van Alexandrië worden gekarakteriseerd als Tyfoniërs, aanhangers van de boosaardige god Seth. De voorspelling sluit af met de komst van een ideale Egyptische koning, die de kosmische orde herstelt en Egypte weer sterk maakt. Soortgelijke teksten werden geschreven in Babylonië (de Dynastieënprofetie) en Judea (de visioenen van Daniël in Dan 7-12). Opvallend is dat in deze teksten politieke thema’s gelinkt worden aan de voorspelling van een betere toekomst en dat koningschap een belangrijk thema is. In deze lezing zal ik nader ingaan op de inhoud van de voorspellende teksten, de historische context waarin ze tot stand kwamen en de manier waarop overeenkomsten tussen de verschillende teksten verklaard kunnen worden.

Dr. Toon Sykora
Conservator afdeling Egypte en Nubië, Rijksmuseum van Oudheden