Haarlem

« Alle lezingen

okt
17
di
Wie was Montuemhet? @ Bloemendaal
okt 17 @ 20:00

Dr. J.M.F. Fritschy

Montuemhet, ‘vierde priester van Amon en burgemeester van Thebe’ in de eerste decennia van de 7e eeuw voor Christus, is vooral bekend van twee beroemde beelden, die in veel kunstgeschiedenis-boeken over het oude Egypte te vinden zijn. Hij leefde tijdens twee beroemde farao’s: koning Taharqa uit de 25e ‘Koesjitische’ Dynastie, die de eenheid van het oude Egypte herstelde, en de door Assyrië in het zadel geholpen Psamtik I van de 26e ‘Saïtische’ Dynastie, de laatste bloeiperiode van het oude Egypte. Hij maakte als burgemeester dus tevens de verwoesting van Thebe door de Assyriërs in de tussenliggende periode mee.

Ondanks de allure van zijn beelden, was hij volgens zijn biograaf Leclant (1961) een man van niet meer dan lokale betekenis. Maar hoe is dat te rijmen met bijvoorbeeld het reusachtige graf dat hij voor zichzelf kon laten bouwen, vlakbij de tempel van koningin Hatsjepsoet in Thebe? Zou een andere benadering van de vele door Leclant benutte bronnen die over Montuemhet bewaard zijn gebleven, in combinatie met de huidige stand van onze kennis over deze periode, niet tot een andere conclusie moeten leiden?

nov
14
di
De Hurrieten: Van bijwoners tot machtig volk @ Bloemendaal
nov 14 @ 20:00

Prof. Dr. W. van Soldt

De Hurrieten waren een volk in Noord-Mesopotamië waarvan de herkomst niet duidelijk is. Zij arriveerden aan het eind van het 3de millennium v.Chr. en leefden vooral in stadstaatjes. Het is pas rond 1600 v.Chr. dat zij onder leiding van koningen met Indo-Arische namen uitgroeiden tot het grote Noord-Mesopotamische rijk Mittani, dat zijn invloed liet gelden van het oosten van de Tigris tot de Middellandse Zee in het westen. Dit rijk was lange tijd een geduchte tegenstander van de grootmacht Egypte. Tijdens de Amarna-periode (14de eeuw) is het rijk te gronde gegaan en daarna worden er nog maar weinig sporen van de Hurrieten gevonden. In de lezing zal op hun geschiedenis, cultuur en taal worden ingegaan.

jan
16
di
Een profeet in Babylon over de ‘sterke slaande god’ in 133 v. Chr. (i.s.m. NKV) @ Overveen
jan 16 @ 20:00

Prof. Dr. R.J. van der Spek

In oktober van het jaar 133 v. Chr. trad in Babylon een schipper op die beweerde een speciale band met de goden te hebben, met name met de godin Nanaia van de stad Borsippa. ‘Ik ben een boodschapper van Nanaia!’, riep hij uit. Tot ongenoegen van de tempelautoriteiten verzamelde hij veel aanhangers. Waarschijnlijk vond deze zelfbenoemde profeet de dood. We weten dat er in deze tijd meer profeten en goddelijk geïnspireerde leiders optraden in het Middellandse Zeegebied. Op Sicilië, in Rome, in Pergamon (nu Turkije) en in Jeruzalem was sprake van revolutionaire leiders met profetische gaven, die dat vaak met de dood moesten bekopen, zoals Eunus, Tiberius Gracchus en Aristonicus.

Het optreden van deze schipper heeft ook veel overeenkomsten met het optreden van Jezus zo’n anderhalve eeuw later. Deze lezing komt grotendeels overeen met mijn afscheidscollege aan de VU (2014), waarvan de tekst te raadplegen is op mijn webpagina bij academia.edu, waar ook de relevante Babylonische spijkerschrifttekst te lezen is: “Ik ben een boodschapper van Nanaia!”. Er zal daarom langer dan gebruikelijk tijd zijn voor discussie en interpretatie van deze uiterst boeiende tekst.

feb
20
di
‘Waar een wiel is, is een weg’: De ontwikkeling van het wegen- en stratennet in Mesopotamië @ Bloemendaal
feb 20 @ 20:00

Dr. C.R. van Tilburg

Sinds de uitvinding van het wiel – volgens de algemene opvattingen rond 4000 v.Chr. uitgevonden door de Soemeriërs – hebben reizigers en vervoerders de behoefte gehad aan gebaande en zo mogelijk verharde wegen. De alleroudste sporen die lijken te wijzen op een verharde weg dateren mogelijk zelfs nog van vóór 4000. In Oeroek, vanaf ± 3500 v.Chr. een stad van enige omvang, speelde het wiel een rol in een stedelijke economie. Vanaf ± 2500 v.Chr. worden wegen en straten gemeengoed in steden als Oer I en Babylon; in Oer I waren al mensen actief die wegen onderhielden. Welke mijlpalen werden vervolgens genomen om uiteindelijk te komen tot de Koninklijke Weg van Perzië, met zijn lengte van 2500 kilometer op dat moment de langste weg ter wereld?

mrt
20
di
De Nieuwerijks necropool in Sakkara: Een overzicht van 40 jaar Nederlandse opgravingen @ Bloemendaal
mrt 20 @ 20:00

Vincent Oeters MA

Sinds 1975 voert het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden opgravingen uit in de Nieuwerijks necropool in Sakkara. Eerst werden de opgravingen uitgevoerd in samenwerking met de Egypt Exploration Society uit Londen. Het Engels-Nederlandse opgravingsteam heeft graven blootgelegd van belangrijke Nieuwerijkse ambtenaren (circa 1550-1070 v.C.), waaronder de graven van Horemheb en Maya. De samenwerking tussen deze partijen eindigde in 1998, waarna de concessie overgenomen werd door een samenwerking van het Rijksmuseum van Oudheden en de Universiteit Leiden. Ook dit team heeft belangrijke graven, zoals de graven van Meryneith en Ptahemwia, teruggevonden. Veertig jaar na aanvang, reizen Nederlandse archeologen nog steeds af naar deze fascinerende necropool om nieuwe en lang verdwenen graven op te graven en te documenteren. Deze lezing zal een overzicht geven van dit succesvolle project en de belangrijkste vondsten.

apr
24
di
Maät als ethisch richtsnoer @ Bloemendaal
apr 24 @ 20:00

Drs. E.C. Rooker

De Oudegyptische Maät is meer dan een godin, meer dan de ordening die bij de schepping in de wereld kwam als tegenhanger van het ongeordende. De Maät kende ook een ethische kant die de oude Egyptenaren aansprak op hun morele verplichtingen, op hun handelen voor de samenleving en de medemens. Het is vooral dit aspect dat de Maät actueel maakt voor mensen van nu. Ook Egyptenaren maakten zich zorgen over het verval van zeden, over onrechtvaardigheid en over de vraag waarom mensen niets van de geschiedenis leren. Daarbij lijkt de Maät een ethisch richtsnoer te zijn geweest en dat gold niet alleen voor de mensen, maar ook voor de goden en doden want uiteindelijk leefde iedereen van de Maät. In deze lezing wordt op basis van Oudegyptische teksten ingegaan op de ethische kant van de Maät en wat dat in het dagelijkse leven betekende. Al gauw zal blijken dat de Oudegyptische opvattingen verrassend actueel waren.